|
Tarih
(Şahadeti
münasebetiyle)
Sabit Damollam
Doğu Türkistan tarihinin önemli bir bölümüne damgasını vuran, din alimi,
komutan ve devlet adamlarımızdan
biri olan Sabit Damolla Abdulbaki hakkında kısaca bir malumat verirken her
olayı içinde bulunulan şartların ağırlığı içerisinde değerlendiriyor, devlet
adamlarımızın hepsini de hataları ve sevapları ile rahmetle yad ediyoruz.
Hepsinin de mekanları cennet olsun…
1310 Yılında Kaşgar vilayetine bağlı, Karahanlılar devletinin ünlü
hükümdarlarından Abdulkerim Satuk Buğra Han’ın mezarının bulunduğu Artuş
kasabasında dünyaya gelmiştir. Üstün zekası ve kabiliyetleri sayesinde kendi
kendini yetiştirmiştir. Daha sonra Buhara’ya giderek daha mükemmel bir
medreseyi bitirmiştir. Abdulbaki Kaşgar’daki Hanlık medresesinde de birkaç
yıl müderrislik ve Gulca da da kadılık yapmıştır.
Sabit Damolla Hicri 1345’de Rusya, Mısır, Suudi Arabistan, Hindistan ve
Türkiye’yi de ziyaret ederek oralarda bir çok inceleme ve tetkiklerde
bulunmuştur. Doğu Türkistan’a döndükten sonra, Doğu Türkistan hal-kını milli
mücadeleye hazırlayan konferanslar vermiştir. Doğu Türkistan’da Milli bir
hükümetin kurulmasının artık elzem olduğunu ilk hissedenlerin başında Sabit
Damolla gelmektedir. Hoten millî ayaklanmasının başlangıcından önce Hoten
mücahitlerinin lideri ve komutanı olan Mehmet Emin Buğra bey ile istişareler
yapmıştır. Bu esnada yurt dışı izlenimleri konusunda da Mehmet Emin Buğra’ya
malumatlar vermiş ve dünyadaki hiçbir ülkenin Doğu Türkistan’ın bağımsızlığı
yolundaki mücadelesine destek vermeyeceğini, Doğu Türkistan halkının
öncelikle kendi gücüne dayalı olarak bir milli mücadele başlatması
gerektiğini ve daha sonra belki bazı ülkelerin desteğini almanın mümkün
olabileceğini söylemiştir.
1930 yılında Memet Emin Buğra Gulca’ ya geldiğinde Hoten’den bir ayaklanma
başlatılması gerektiği kanaatine vararak bunun için Mehmet Emin Buğra
Hoten’e Sabit Damolla’ da yurt dışına doğru hareket ettiler.
Bir süre sonra Sabit Damolla Doğu Türkistan’daki Millî Kurtuluş hareketine
katılmak üzere Hindistan üzerinden Hoten’e ulaştı. Sabit Damolla Mehmet emin
Buğra ile görüştükten sonra Yarkent’ teki Hoten asker-lerinden 2000 kişiyi
komutası altına alarak Kaşgar’a geldi. Fakat Kaşgar’da iki yüzlü hain
oldukları sonradan anlaşılan bazı nifakçılar mücahitlerin arasına sızmış
olduklarından bu nifakçılar kısa zamanda Kaşgar’daki Askerlerin komutanı
olan Tömür ile Sabit Damolla’nın arasının açılmasına sebep oldular.
Hainlerin komutan Tömür’e götürdükleri fitnelerden biri; Sabit Damolla’nın
halk arasında çok sevilen ve saygı duyulan bir dini zat olduğu, Kaşgarlı
olması sebebiyle de kısa zamanda bütün milli mücahitlerin Damolla’nın
safında yer alacağı, komutan Tömür’ün ise saf dışı bırakılma ihtimalinin
kuvvetli olduğu yolundaydı. Bir gece askeri bir operasyona girişen ve
Çinlilerin kendisine kolordu komutanlığı görevi verdikleri Tömür Sabit
Damolla’yı ve Memet Emin Buğranın kardeşi ve askeri komutan olan Emir
Abdullah’ı tutuklayıp hapse attı, Hoten’den gelen 2000 askerinde silahlarına
el koyarak dağıttı. Epey bir süre komutan Tömür’ün askerleri Hapiz adındaki
bir komutanın emrinde Çinli Müslüman olan Döngenler’le değil, Hoten
mücahitleri ile savaşmaya devam eder. 28.09.1933 tarihinde komutan Tömür
Kaşgar’da döngenler (Çinli Müslümanlar) tarafından öldürülür… Sabit Damolla
Abdulbaki hapistan çıkar çıkmaz derhal hükûmet kurma çalışmalarına koyulur.
12 kasım 1933’ te Kaşgar’da Doğu Türkistan İslam Cumhuriyetinin kurulduğu
ilan edilir. Devletin kuruluş bildirirsi Hindistan Radyosu vasıtasıyla bütün
dünyaya ilan edilir. Ay-yıldızlı Gökbayrak Kaşgar semala-rında dalgalanmaya
başlar. Sabit Damolla Atuş’a kadar gelerek bütün yurt cemaatini toplayarak
devlet töreni ile Hoca Niyaz hacmi karşılar.
Dünyaya ilîn edilen Doğu Türkistan Cumhuriyetinin Devlet başkanı Hoca Niyaz
Hacim; Devlet Anayasasındaki Cumhurbaşkanının vazifeleri ile ilgili
paragrafın 2. maddesinde yer alan “Devletin başkanı 4 yıl süre için halk
tarafından seçilir. Ama İslâm, vatan ve milletin hürriyeti için kahramanca
savaşarak bağımsızlığı elde eden Devlet başkanımız Hoca Niyaz Hacim ömrünün
sonuna kadar devletin reisidir. Onun bu sıfatını bütün halkımız ve ordumuz
tasdik eder” ifadeleri ile onurlandırılmıştır.
1932 yılının sonlarında Çerçen-Çarkalık’tan (Tanrı dağlarının güneyi) Hoten
ve Yarkent’e kadar olan bölgeler Mehmet Emin Buğra ve Sabit Damolla’nın
önderliğindeki Doğu Türkistanlı mücahitlerin hakimiyeti altına girmiştir.
Sabit Damolla Abdulbaki de Mehmet Emin Buğra gibi Alicenap bir insandı.
1933’te kurulan Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti devletinin kanunlarında yer
alan maddelerin içeriği ve ağırlığına bakıldığında bu yasa-ların
yapılmasında önemli rol oynayan Sabit Damolla Abdulbaki’nin geleceği çok iyi
görebilmiş ileri görüşlü bir devlet adamı olduğunu anlayabilmek mümkündür.
Sabit Damolla Rus kuvvetleri tarafından tutuklanarak Çin Generali Şeng Si
Say tarafından
Temmuz 1934’te şehit edildi.
ESERLERİ:
1-Şirin kelam-Fi Siret-i Muhammet Aleyhisselam
2-Akaid El Cevheri
3-Serh-i Elifiye-Arapçanın en yüksek gramer şerhi
4-İslam Kanunu-Arapça olup,fıkıh ve Şeraitin esasını içine almaktadır.
5-Kur’an Tercümesi –Çağatay Lehçesi
|
