|
Doğu Türkistan Tarihinde Haziran Ayı
Hazırlayan: Celalettin BATUR
(Özet) |
|
1 Haziran
1996 |
Abdulcelil
Karakaş’ın organizesi ve önderliğinde kurulan “Doğu Türkistan
Enformasyon Merkezi” kuruldu. |
|
2 Haziran
1946 |
Urümçi'de
kurulan muhtar hükûmet tarafından Urümçi'ye davet edilen Osman Batur,
kalabalık maiyeti ile birlikte ve halkın coşkun sevgi gösterileri
arasında Urümçi'ye girdi. Bu arada Ruslar, Doğu Türkistan Cumhuriyeti
Cumhurbaşkanı Ali Han Töre'yi kaçırarak, bu Cumhuriyetin idaresi
altındaki Altay, İli ve Tarbagatay vilayetlerini kendi nüfuz sahası
haline getirdi. |
|
2 Haziran
1932 |
Batı
Türkistan'dan ayrılan İsa Yusuf Alptekin Bey Pekin'e geldikten bir yıl
sonra 1933'te "Doğu Türkistanlı Vatandaşlar Cemiyeti"ni kurar ve "Çin
Türkistan’ın Avazi" isimli mecmuayı çıkarır. |
|
4 Haziran
1989 |
Tienenmen'de
ayaklanmasında, Çin ordunun öğrenci hareketini kanlı şekilde
bastırmasının ardından ayaklanma liderlerinden Uygur genci Örkeş Devleti
ülkeden kaçmayı başarmıştır. |
|
6 Haziran
1970 |
Sovyetler
Birliğinde neşredilen "Komünizm Tuği Gazetesi”, Türkmenistan'da 40 bine
yakın Uygur Türkü olduğunu belirtmektedir. |
|
8 Haziran
1996 |
Dünya basınında
çıkan haberlere göre Avustralya Başbakanı John Howard, Çin'i 8 Haziran
1996 tarihinde gerçekleştirmiş olduğu Nükleer denemeden dolayı sert bir
dille eleştirmiştir. |
|
9 Haziran
1933 |
Çin Genel
Valisi Seng'e (12 Haziran 1933'den itibaren bu mevkiyi işgal ediyordu)
gayet uygun bir firsat teşkil etti. 9 haziran 1933'de Seng ile Hoca
Niyaz arasında bir barış antlaşması tahakkuk etti. Bu antlasmaya göre
Hoca Niyaz, Genel Vali Vekili olacak ve Tanrı Dağları havzasını idare
edecekti.
|
|
9 Haziran
2001 |
Gulca şehrinde
Çinlilerce kurulan sözde mahkemede "Abdulkadir Hamit" adındaki bir genç
idama hükmedilirken, 35 Uygur genci ise çeşitli oranlarda ağır hapis
cezasına çarptırılmışlardır. Bunlara yüklenen suç ise: sözde "Cinayet",
" Millî Bölücü" "İllegal Aşırı Dinci", " Devleti Parçalamaya
Çalışmak"... gibi ithamlardır. |
|
13
Haziran 1933 |
General
Abdullah’ın (Merhum Mehmet Emin Buğra Bey’in kardeşi) birlikleri
Yarkenti’in bütününü ele geçirdiler. |
|
14
Haziran 1965 |
Doğu
Türkistan millî mücahidi, devlet adamı, tarihçi, edip ve şairi olan
Mehmet Emin Buğra'nın vefat etmiştir. |
|
15
Haziran 1988 |
Doğu
Türkistan'da Urümçi'deki çeşitli üniversitelerde Öğrenci Hareketleri
patlak verdi. Bu olay Çin hükûmetini son derecede rahatsız etti.
|
|
16
Haziran 1933 |
Ma ve Hoca
Niyaz Hacı Hami yakınında Muri köyünde buluştular. Ma, askerî yetkilerin
kendisinde kalmasını, sivil konulara Hoca Niyaz Hacı'nın bakmasını talep
ediyordu. Hoca Niyaz Hacı, bu talebi reddetti. |
|
19
Haziran 2000 |
Doğu
Türkistan’ın Gulca vilayetinde Çin işgal gücü elemanları yargı
toplantısı yaparak Abdukadir Hemit isimli bir Uygur gence ölüm cezası,
yine ayrıca 35 Uygur gence de çeşitli şekillerde hapis cezaları
verilmiştir. Bu kişilere isnat edilen suç ise, “Millî bölücü”, “Yasa
dışı dini unsur”, “Vatanı parçalamaya teşebbüs etmek” gibi suçlardır. |
|
20
Haziran 1999 |
Gebeliğinin son
döneminde olan 28 Uygur kadını, Kaşgar Peyzâvat ilçesindeki doğum
kontrolü görevlileri tarafından ilçedeki doğumevine zorla götürülmüştür.
Bu kadınlar hükûmetin belirlediği sınırlamaların dışında hamile kaldığı
için, birer birer ameliyat edilerek yedi-sekiz aylık bebekler ölü olarak
alınmıştır. |
|
24
Haziran 1998 |
Ankara'da
Başbakanlık konutunda Başbakan Mesut Yılmaz’ın daveti üzerine Türkiye'
de faaliyet gösteren 30 soydaş dernek yöneticilerinin bir araya geldiği
bir görüşme toplantısında Kayseri Doğu Türkistan Kültür ve Dayanışma
Derneği Genel Başkanı Mehmet Emin Batur üzerinde aylarca çalışma
yapılarak hazırlanan ve bir milyon Amerikan doları tutarında bir proje
takdim etti. Bu projenin adı “Doğu Türkistan Araştırma Enstitüsü” idi.
Başbakan Mesut Yılmaz'a elden bizzat bu projenin dosyasını verirken de,
ayrıca Doğu Türkistan’ın başkenti Urümçi'de de bir Türk konsolosluğu
açılmasının bütün Doğu Türkistan halkının isteği olduğunu ifade etti.
Dikkatle dinleyen ve söz konuşu projeyi alan Türkiye Cumhuriyeti'nin
Başbakanı aynı yıl aralık ayında bir Gizli Başbakanlık Genelgesi ile
"Doğu Türkistan Çin Toprağıdır" diyordu. |
|
25
Haziran 2003 |
Ürümçi
şehrinde Şehir Adliye Mahkemesi oturum toplantısı yaparak Osman Hemit ve
Mehmet Rahmanlar’a, "Dış devletlerden bombalama teknolojisini
öğrendikten sonra, millî bölücülere öğretti" denen ithamla idam cezası
vermiş ve aynı gün infaz edilmiştir. |
|
27
Haziran 1999 |
Hoten'de
Abdulkadir Kari, Memet Tursun, Abdulkerim Karim ve Tursun Kari olmak
üzere 4 Uygur genci "Yasa dışı dinî faaliyette bulunma" suçundan
tutuklanarak Hoten'in Keriye nahiyesindeki Karahan Toplama Kampına
konulmuş. Fakat 27 Haziran 1999'da "çocuğunuz kaçma teşebbüsünde
bulunduğundan dolayı vurulmuştur.” yazısı gönderilmiştir. Bunun yanında
keyfi tutuklama olayının gittikçe artmakta olduğu görülmektedir.
|
|
28
Haziran 2002 |
Çin Hükûmeti
yakın zamanlardan beri çok miktarda paralar sarf ederek Kaşgar
vilayetinin Doğu kısmına düşen Arslanbağ bölgesine, özellikle dış ülke
radyolarının yayınlarını kesecek parazit oluşturmak amaçlı bir üniteyi
faaliyete geçirmiştir. Böylece Doğu Türkistan’ın güneyindeki
vilayetlerde "Erkin Asya Radyosu"nun Uygurca yayınları, hatta "Azatlık"
ve "Amerika Avazi" radyolarının Özbekçe yayınları da kesinlikle
dinlenemez olmuştur. |
|
29
Haziran 2000 |
Japonya'da
yayınlanan Mainichi Daily News Gazetesi Doğu Türkistan daki ağır baskıyı
şöyle aktarmıştır: (Doğu Türkistan'da) Çin'in denetimi gün geçtikçe
artmakta ve daha da dayanılmaz bir hal almaktadır. Halkın Kurtuluş
Ordusu her yerde, iletişim sınırlı ve polis denetiminde yapılabiliyor.
Çok az köyde telefon var ve bu hatların hepsi dinleniyor. Bir kişi
sadece boş bir şüphe üzerine yıllar boyunca tutuklu kalabiliyor.” |
|
Haziran
2000 |
Doğu
Türkistan’ın Bügür nahiyesine bağlı Umçak köyü 4.mahallesinden Yasin
Kiver adında bir Uygur genç, dinî ibadetle meşgul olduğundan dolayı
"İllegal dinî faaliyetle iştigal etmiş" denilerek tutuklandı. Üç ay
tutuklu vaziyette eziyet edildikten sonra 3000 yuan ( yaklaşık 350 USD)
para cezası ödettikten sonra salı verdiler. |
|
Haziran
2002 |
Artuşlu öğretim
görevlisi İmam HASAN Torgat sınırından giriş yaparken Çin devlet
istihbarat görevleri tarafından göz altına alındı" akibeti bilinmiyor. |
|
Haziran
1943 |
Osman
Batur komutasındaki millî kuvvetler, Çin kuvvetlerine hücum ederek
onları mağlûp etti. |
|
Haziran
2001 |
Çin, her
nükleer deniz altısına 12 adet JULANG 21A yüklüyor. Denemede her biri
JULANG21A balistik füze taşıyan deniz altılardan biri Güney Çin
Denizi'nden, diğeri Doğu Çin Denizi'nden ve sonuncusu da Sari Çin
Denizi'nden atış yaparak, 5 bin km uzaklıklarında bulunan Taklamakan
Çölü'ndeki hedefleri basarıyla vurmuşlardı. Çin 3 adet ''094'' sınıfı
nükleer füzesi bulunan deniz altısı ile yaptığı denemede JULANG 21A
balistik füzesi kullandığı tespit edildi. JULANG 21A füzeleri her biri
farklı hedefe kilitlenebilen, yeniden doldurulabilir, 15 metre yarıçapta
7 ya da 8 savaş başlığı taşıyor.. (INAF HaberBülteni23.07.2001) |
|
Haziran
1937 |
General
Abduniyaz askerleri ile Kaşgar’ı aldı. Seng, Ruslardan yardım istedi.
Ruslar, ayaklananlara karşı Urümçi istikametinden motorize bir tümen,
Kaşgar'dan da 12.000 askerden ibaret bir süvari tümeni gönderdiler. Bu
birlikler ayrıca 30 uçak ve 50 Sovyet zırhlısı ile destekleniyordu. Bu
muharebede 80.000'den fazla Doğu Türkistanlı şehit olmuştur)1938 yılının
sonunda, ayaklanmalar bastırıldı. Bir Sovyet vatandaşı olan Kaşgar
Emniyet Müdürü Mavlanov sadece bir günde 6000 kişiyi kurşuna dizdirdi. |
|
Haziran
1941 |
Doğu Türkistanlı
mücahitler tarafından Altay vilayetinde çıkan ayaklanmalar kanlı bir
şekilde bastırıldı. |
|
Haziran
2000 |
Pekin’de bir
İnternet kafede yangın çıkmasıyla beraber ideoloji alanındaki sert darbe
vurma hareketi başlatılmış ve Doğu Türkistan’daki İnternet salonlarına
girişlere kısıtlamalar getirilmiş ve bir çokları çeşitli bahanelerle
kapatılmıştır. |