Bashmakale

Mehmet Emin Batur

ESSELAMU ELEYKUM HÖRMETLİK KIRİNDAŞLİRİMİZ

21. Esirning bosoğısida “Globalizm” diyilgen bir mentikninğ arkısidin ergişip veten çigralerini ve “Millet” boluşninğ peziletlerini yok sanaş, bolupmu biz Sherqiy Türkistanlıklerninğ müstekillik körişidiki mehsiti bilen ket'en maslaşmaydığan bir amildur. Emma; bu çağnınğ milletler ailisige enğ zererlik teripi bolsa, her kaysi döletninğ bir başka dölet bilen çinğ könğli bilen ve semimi dostluk kurmastin özininğ menpeetigila toğur kilidiğan halda münasibet bağlişidur. Yana şunu eksertip eytiş kireglik ki; Biz Sherqiy Türkistanlıklerge hekiki menada dost bolğan ve bizge çinğ könğli bilen içinidiğan bir dünya döliti hazirgıçe otturğa çikkini yok…Eger hazirğa keder digendek bir dölet Tibetliklerge Hindistanınğ sahip çıkkinidek Sherqiy Türkistan davayımizğa igidarçilik kılğan bolsa; bügenge keder müstekillik körişimizde çonğ ölçemde muappekiyetlikni kolimizğa keltürgen bolar iduk…
Dölet idarı kılişta birla şert bolğan nerse, helkninğ kosikiğa yalğuz nan tipiştinla ibaret bolmay, milletninğ milli ve menivi açlikiğa hem derman, jürek yariliriğa melhem-dava bolidiğan menbelernimu tepip ottiriğa çikarmaktur. Bu menbelerninğ Birincisi; Döletni idarı kıliş vezipisini üstige alğan şehsiyetlerninğ öz millitininğ enğ kiymetlik hezinisi bolğan istiklal ve Erkinligini her kaysi şert şarait astida bolişiğa karimastin koğudaş ve heterge uçratmaslik… İşkkincisi bolsa; helkini iktisadi, siyasi ve mediniyet cihetleridin ecnebi döletlirininğ besim astiğa ilişiğa ruhset bermeslik…Üçüncisi; hiç kaçanda emelge aşuralmaydığan helkaralık höccetlerninğ astiğa kol koymaslık, kol koyulğan halette bu kol koyuşninğ bir şereplik iş bolğinini bilip turup bu höccetke hilapetlik kılmaslık, hilapetlik kılğan döletle bolğan halette u döletninğ temsilçilirini her kaysi yol bilen bolmisun ciddi halda egalanduruş vezipisini yirige keltürüş…
Tötincisi; Birleşken Döletler Teşkilatininğ “Kişilik Heklirini Koğudaş Maddısi” diki vezmunga hiçkaçanda hilapetlik kılmaslik. Dünyanınğ her kaysi yerleride kişilik heklirini depsende kılğan bir dölet bolupkalğan halette, helkaralik çonğ küçke igi bolğan amivi teşkilatlerni oygitiş ve egalanduruş…Bundağ bir yo tutmığan döletle çonğ, küçlük ve gipi öterlik bir dölet hiç kaçanda bolalmaydu.
“Milli müstekilliki bolmiğan bir millet” diyilgen tamğuni pişanisiğa yep turuvliğin özini mustekil sanaş ğeplitige çüşüp kalğan döletlerninğ Sherqiy Türkistannınğ müstekillik körişige hiçbir paydisi bolalmaydu… Bu sevepler bilen Sherqiy Türkistanlıkler öz mustekillikini özi kolğa keltürüş üçün, yana özliri mukimlik yaşavatkan dünya dövletlirininğ asasi kanun ve nizamlıriğa semimiyet bilen riayet kılip turup, kişilik ve dimokrasiye hekliridin nhayiti obdan istipade kılip, bar kuçi bilen köreş kılişi kiregliki köz aldıda turğan bir hekikettur. Ahirki künlede vebezen şehsiyetle ottiriğa çikip “Bizninğ küçimiz hıtayğa yetmeydu. Bizge çonğ bir döletninğ yardem kılişi kirek” digen; itikatsizlik, işencisizlik ve öz millitini har köreş pikrini setip jürmekte… Vetinimizdiki kehriman kırındaşlirimizğa layık halda bir hizmet elip barayli deydiğan bolsak evvel Alla' ğa ununğdin keyin öz millitimizge işinişimiz kirek. Dünyada hiçbir dölet bizninğ rohimizni pulğa setivalmastin hergüz yardem bermeydu. Hazir yardem bergen pozisiyege pürkinivalğan bolsa hem, kilicekte bu yardemninğ bedilini nhayiti bek eğir halda tölişimiz mümkindur…Yerim esir boyiçe milli davayimizğa özimiz menivi cihettin yiterlik meblağni salmay tururp başkisidin yardem iliş yoliğa kiripketkenligimiz üçün mueppek bolalmiduk…Hazir hem bolsa minğisni ve kharektirini başka döletlerninğ emrige kirağa bergenler bilen şereplik ve uluğ milli körişimizde neticige irişişimiz mümkün emes..!
Bu sevepler bilen; Milli davayimizninğ mühim bir koşumçisi bolişini ümit kılğan halda, müstekil bir gizit çıkırişka karar berdük…
Kol astinğizdiki bu “İSTİKLÂL GİZİTİ”; Eziz vetinimiz Sherqiy Türkistannınğ müstekilliki yolida hekiki menada köreş kilivatkan kırindaşlirimizğa kiçikina bolsa hem menivi bir küç- tövpe koşalisa behtiyar bolimiz…

Hıtay, mesjit imamlirini nezaret kılış üçün mehsus kadir tayin qıldi

Kuçar nahiye uzun yéziliq hökümetning 3 ayda tarqatan “Diniy siyaset xewerliri” de bayan qilinişiçe,herqaysi mesjitlerning imamliri her qandaq waqitta oqiğan namzining sursini we mesjitke namazğa kelgen jamaetning ismini depterge xatirlap, uni waqtida hökümetke doklat qilip turişi kerek iken, şuning bilen birge yene, her mesjitke hökümet teripidin qoyulğan küzetçi mexsusla imamni nazaret qilidiken,eger şu küzetçi bilen imamning xatirisi ohşaş çiqm-isa, imam “ layaqatsiz imam” bolop, wezpisidin qaloroldiken yaki maaşi bilrimeydiken! sita-sitkiğa qarğanda, her bir yéziliq hökümetning msjitlerde mexsus imamlarni nazaret qilidiğan küzetçilerge ajritidi-ğan çiqimi yiliğa ottora hisap bilen 150 ming yuan din 200 mingyü-engiçe bolidiken. Hökü-metning imamlarğa qarita bék-iken bu pirinsipliri jamaet içide küçlük naraziliq qozğiğan. (ETIC)

Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi Abdugheni Memtimin Weqesi Munasiwiti Bilen Kampaniye Bashlidi

< Sherqiy Türkistan informatsiyon merkizi >, özining Qeshqer rayonida turushluq muxbiri Abdugheni Memtimin ependining Xitay hökümiti teripidin 9 yilliq qamaq jazasigha höküm qilinghanliqi munasiwiti bilen teshwiqat kampaniyesi bashlap, xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatlirini we demokratik ellerni bu weqeghe köngül bölüshke chaqirghan idi. Töwende, bu mujajetnamining esli nushisini toluq diqqitingizlargha sunmaqchimiz, bu murajetname, xelqara kechürüm teshkilati, < Dunya heter astidiki milletlerni qoghdash teshkilati >, < Dunya kishilik hoqoq teshkilati >, < Dunya chégra tonumaydighan muxbirlar teshkilati > … qatarliq xelqaraliq teshkilatlargha, shundaqla < Yawropa parlamenti > Xitay ishliri bölümining mesuli Per. Garton ependige, Germaniye bash ministiri Gerhard Schröder ependige, Tashqi ishlar ministiri Joschka Fischer ependige, Germaniye kishilik hoquq kommissiyoni reisi Claudia Roht hanimlargha yollanghan idi. Bu murajetmane yollanghandin kéyin, xéli küchlük tesir qozghidi, mesilen, merkizi Newyorkta bolghan < Dunya chégra tonumaydighan muxbirlar teshkilati > mehsus Xitay rehberlirige naraziliq mektubi yollap, Abdugheni Memtiminni derhal qoyup bérishni telep qildi. Bu heqtiki xewerler Dunya metbuatliridimu keng dayiride xewer qilindi.Sherqiy Türkistan informatsiyon merkizi yuqarqi murajatigha qoshup, Xitay sotlirining Abdugheni üstidin chiqarghan hökümnamisinimu birge yollidi, bu hökümname Engilizche, Germanche we Türkche tillargha terjime qilinghan idi.
Informatsiyon merkizining murajatining toluq tekisti töwendikiche:
Hörmetlik Xamin, Ependiler,
Teshkilatingizlarning Uygurlarning kishilik hoqoq mesilisige yéqindin köngül bölüp kéliwatqanliqigha alahide minnetdarlik bildürüsh bilen birge, merkizimizni Sherqiy Türkistandiki kishilik hoqoq depsendichilik qilmishlirigha dayir xewer uchurlar bilen teminligen Abdugheni Memtiminning Xitay hökümitining ziyankeshlikige uchrighanliqi heqqide sizlerni xewerlendürmekchimiz:
Merkizimizning Sherqiy Türkistanning Qeshqer rayonida turushluq mexpi muxbiri Abdugheni Memtimin ependi, er, Uygur, 40 yash. Unwersitetni püttürgen.Qeshqer sheher toqumichiliq mektipining lektori. 2002-yil 7-ayning 26-küni tutulup, 2002-yil 8-ayning 30- küni qanun boyiche qolgha elinghan. Xinjiang Uygur Aptonum Rayoni Qeshqer welayetlik ottura xelq sot mehkimisining 2002-yil 10-ayning 21-künidiki 178-nomerliq eyipleshnamisi we Xinjiang Uygur Aptonum Rayoni Qeshqer welayetlik ottura xelq sot mehkimisining 2002-yilliq 199-nomerliq hökümnamisige asasen << Döletni parchilash, dölet mexpiyiti we ahbaratini chigira siritigha yetküzip bérish jinayiti sadir qildi>> dep eyipler belen sotqilinip, <<CPR jinayi ishlar qanuni>>ning 111- maddisi, 55-, 56-, 68-, 69- maddilirigha asasen 9 yilliq qamaq jazasi bérip, 3 yilliq siyasiy hoquqidin mehrum qildi.(Hökümname 2003-yil 6-ayning 24-küni besi tarqitilghan. Hökümning orginali we terjimisi qoshupyollandi.)
Huddi Xitay sot mehkimisining hökümnamisida bayan qilinghinidek, Abdugheni Memtimin ependi teripidin merkizimizge yollanghan xewer uchurlarning hemmisila Sherqiy Türkistanda hechbir mexpiyetliki bolmighan we hökümetning gézit jornal we teliwizorlirida ashkare elan qilinghan xewer maqalilardinla ibaret bolup, Xitay hökümitining uni < Döletni parchilash, dölet mexpiyiti we ahbaratini chégra siritigha yetküzip bérish jinayiti sadir qildi > dep eyiplishi, pütünley siyasi töhmettin bashqa nerse emes. Abdugheni Memtimin ependini hechqandaq bir siyasi heriket we paaliyette bolghini yoq. Merkizimizning igellishiche Abdugheni memtimin qolgha elinghandin kéyin Xitay saqchi dayirlirining qattiq qiyin qistiqigha uchrighan, Xitay hökümiti uni ayilisi bilenmu körüshtürmigen. Türme sharayitining nacharliqi we qiyin qistaq destidin Abdugheni memtimin ependi rohiy we jismani jehette intayin navhar bir weziyetke chüshüp qalghan. Biz xelqara kechürüm teshkilatidin, Xitay hökümitining bu gheyri insani qilmishigha qarita küchlük inkas qayturushni, Abdugheni Memtimin ependige qaratqan siyasi ziyankeshlikni tohtutush we uni qaytidin adil sotlash heqqide Xitay hökümitige besim ishlitishini ümit qilimiz.
Izahat:
Gerche merkizimiz Abdugheni Memtimin ependining qolgha elinghanliq xewiridin waqtida xewerdar bolghan bolsimu, emma uning biheterlikini nezerde tutup, bu heqtiki uchur we matiriyallarni kechiktürüp elan qilishqa mejbur bolduq.
 

Xitay hökümiti 2005 yiliğiçe Ürümçidiki milliy mekteplerni pütünley Xitaylaşturup boluşni pilanlimaqta. Muhpirimizning bildürişiçe hazir Ürümçi şehrining Tianshan rayonidiki milliy mekteplerning hemmisi Xitay mekteplirige qoşuwétilgen, Xitay hökümiti buni kéngeytip, kéler yiliğiçe pütün şeherdiki ottura başlanğuç mekteplerni Xitay mekteplirige qoşuwetişni emelge aşuruşni pilanliğan. (ETIC)

TEBRİK

Muhterem A.Celil Karakaş Ependi!
Özlirining yolbaşçılığıda 100.sanga irişken “Uçqun Giziti”ning
milli davamızga koşkan thövpisini söz bilen ipade kıliş mümkün emes. Bunungdin kiyinmu neççe 100.sanğa irişkey Cenabı
Alla’din tilep, tihumu çong hizmetlini kılişiga bolgan khelbi işencimiz bilen “İstiklâl”Giziti namidin tebriklirimizni bildürümiz.

Mehmet Emin BATUR