Bashmakale

Mehmet Emin Batur

Rabiye Kadir Hanim Xıtay Turmisidin Azat Boldi

Sherqi Türkistan helqining erkinlik körişining bayraklaşqan isimleridin birsi bolghan we helqimiz teripidin “Yahşilik Malaikisi”, “Erkinlik Cengaweri” depmu atalghan Rabiye Kadir hanim, tajawuzci Hıtay hökümitining helqarani kaymukturush üçün tüzüp çıkqan siyasi manewrisi boyiçe 3- ayning 17- küni koyupberildi.
Rabiye Kadir hanim, 1999- yili Ürümçi’din Taşken’ge uçuş aldida Ürümçi Ayrupilan istenziside hıtay mexpi saqçileri teripidin pasporti tartiliwelip kolga elingangandin keyin khisilik hokuqini depsendi kılghan eghir dericilik kıyin -kıstaklar bilen 8 yillik turmigha taşlanghan.
Rabiye Kadir kolga elinghandin keyin Amerika Koshma Shtatlari’deki House Of Representatives 1999- yili 7. ayning 24- küni çıkarghan bir kararname bilen Rabiye Kadir’nin koyupberilishi üçün ciddi tutuş kılgıli bashlighan idi.
2004- yili 9- ayda , her yil “Dünyadiki khisilik heqliri köreshçisi” dep tallanghan bir khisighe mukapat birip kelghen Norwech ölkisi, “Rafto Mukapati” dep atalghan mukapatni Hıtay turmisida yetiwatqhan Rabiye Kadir hanimgha berghen.
Sherqi Türkistan helqinin arisidin çıkqan kehriman bir Uyghur anisi hörmetlik Rabiye Kadir hanim, hayati boyiche helqining höriyiti we erkinligi üçün hekiki menada köresh kıldi. Allah’ning özighe ata kılghan pul-weclerni öz helqining dertlirighe kiçikinam hem bolsa dawa bolsun üçün serp kilip keldi. Tajawuzchi Hıtay hökümitining Rabiye Kadir hanimgha çaplighan töhmetlirighe karighandimu bu heqtiki riyalliqni körghili bolidu. 1- Sherqi Türkistanning Peyzawat rayonida yüzberghen yer tewresh wekesidin keyin öyleri weyran bolghan nachar haldiki Uyghur helqige 10 mashinida yardem ibertip Hıtay hökümitini helqning közide acizlaşturdi. 2- 1997- yili yüz berghen Gulca wekesi mezgilide şehit bolghan we yarda bolghanlerning ailelirighe yardem berghen. 3- Rabiye Kadir hanimning, Amerika Qoshma Shtatlirida ticaret bilen şughulliniwatkan hayat yoldishi Sıdıkhaci Rozi’ning 7 ay mabeynide jutqha kaytip kelmestin siyasi paaliyet körsitiwatkanliqi. 4- Hıtay hökümitining mexpi matiryallerini ecnebi döletlerge yetküzüp berdi… dighenge ohshighan töhmetler bilen Hıtay zindanlirigha tashlanghan.
Rabiye Kadir hanim bir neche ketim kolgha elinip turmigha solanghan. Turmida nhayti eghir kıyin-kıstaklargamu duç kelghen. Hetta ki; hıtay emeldarlerining emri bilen Rabiye Kadir hanimning her küni melumlik saatlerde yeydighan mühim darilermu berilmestin hayatigha tehdit selinghan. Emma Rabiye Kadir hanim hiç kaçanda özining milli pozisiyesidin ayrilmastin hıtay hökümitini çöçutqan.
Rabiye Kadir hanimning Hitay zindanliridin kurtulup hör dünyagha kedem besishini Sherqi Türkistan helqining, demokratiye, khisilik heqliri, erkinlik we öz teqdirini özi belgülesh yolida kıliwatqan shereplik körishining utuqluk bilen ahirlishidighanlikining bir simwoli dep sanisaq bolidu.
Uluq Hudayimdin Rabiye kadir hanimgha bundin keyinki hayatida ayile tababetleri bilen beht-saadet we salametlik ata khilishini tileymiz.

..

Xitay Hökümitining Qorçak Emeldari İsmayil
Tiliwaldi Amerikaliq Heyetqe Yalghan Sözlidi

Sherqi Türkistan'diki qorçak emeldar İsmayil Tiliwaldi, 2005-yili 3- ayning 25- küni Sherqi Türkistan'ni ziyaret kilgili kelghen Amerika parlementi yardemchiliri wekiller ömikidikiler bilen körüshti.
Amerika parlementi yardemchiliri wekiller ömiki bu qetim, Sherqi Türkistanning siyasiy,iqtisadiy, tashqi soda, yeza igiliki, nefit,tebiiy gaz bayliqi, milletler mesilisi, din we tereqqiyat ehwali digendek mauzuler heqqide melumat toplash üçün khelghen.
İsmayil Tiliwaldi bolsa Sherqi Türkistanni Amerikalik heyetqe tonutush mezgilide özining xocayini bolghan xıtay hökümitining ügetkinidek la sözlep mundaq didi: "Rayonimizning iqtisadiy we ijtimaiy tereqqiyat ehwalini, milletlerning birdek barawer bolush, ittipakchilik, öz ara hemqarlsish arqilik güllinish siyasitini yolgha qoydi"
Egerde Sherqi Türkistan'da ijtimaiy ehwal bu qorçak emeldarning eytknideq bolghan halda Amerika hökümitining kaysi sewepler tupeylidin Sherqi Türkistangha közetküçi heyet ewetkenligini sürüshtürüsh thogur kilidu.
Biz sherqi Türkistanlıkler üçün bu hewerrning ehemmiyetlik teripi bolsa Amerika hökümitining aridin neche on yil ötkendin keyin Sherqi Türkistangha bir közetküçi heyet ewetish hoqukigha ige bolghanidur.

ERKİN ALPTEKİN; ŞHERQİ TÜRKİSTAN'DA XITAY
ZORUWANLİQİ KÜNDİN  KÜNGHE KÖPEYMEKTE

“Türk İdiyalist Ziyaliler Birliqi" ning Berlin Texnik İnistüti'de uyushturghan "Sherqi Türkistan" mauzuluq yighinda söz kılghan Merhum İsa Yusup Alptekin'ning oghli we "Dünya Uyghur Qurultiyi" (DUK) Reyisi bolghan Erkin Alptekin; Hıtay hökümiti teripidin Sherqi Türkistan xelqige karita yolgha koyulghan depsendichilik qhılmishlirining axirqi 50 yil içide barghansiri chikidin ashqanlikini eytti.
Erkin Alptekin ependi Hıtay hökümitining Sherqi Türkistandiki ali mekteplerde Uyghurche ders ötüşnimu toxtatkanliqi heqqide söz kilip mundaq didi; "Hazir Sherqi Türkistan xelqi üstide hıtay hökümitining zulmi bekmu ilgirlepketti. Bir Uyghur oqutqichi yana Uyghur okughuchiga Hıtay til- yeziqi bilen ders berishqe mecbur kiliniwatudu. İnistüttin ewel oqughuchilerghe berilghen bir yilliq teyyagerlik öginishide Hıtaychini toluk öghünish mümkin emes. Yana,Uyghur helqige qaritilghan tughut cheklesh zoruwanliqi neticiside köp sandıki Uyghur ayallerining ana bolush hoquki qolidin tartiliwaldi. Hıtay aqqunliri bolsa yerlik Sherqi Türkistan xelqighe zor tehdit seliwatudu…"
Yighinda söz qılghan Dünya Uyghur Qurultiyi (DUK) Sekritari Dolkun İsa; Uyghur mekteplerida Uyghur oqughuchilerning, Hıtay oqughuçilerning ige bolghan imkaniyetlerighe hergüz ige bolmıghanliki heqqide melumat berdi…

ISTANBULDA SÜRGÜNDİKİ HÖKÜMET
YİGHİNİ CHAQİRİLDİ

3-ayning 13-küni (yekshenbe) Istanbul waqti 13:00 tin 17:00 giche Türkiyening Istanbuldiki Sherqiy Türkistan köchmenler jemiyitining yighin zalida sürgündiki Sherqiy Türkistan parlamentining Türkiyediki ezaliri we hökümet rehberliri jem bolup, hökümetning bundin keyinki xizmetliri toghrisida muzakire yighini chaqirdi.
Yighin’gha Türkiyediki 35 neper parlament ezasidin 25 nepiri qatnashti, qalghan 10 nepiri ruxset bilen qatnishalmidi. Yighin da “2005-yili 7-ayning 15-künidin 25-künigiche Türkiyening Yalova wilayitide Türk dunyasining medeniyet bayrimi otkuzilidu. Türk dunyasi medeniyet bayrimigha dunyadiki 25 Türk dölitidin we Türkiyedin nechche ming kishi qatnishidu. Chet’ ellerdiki Sherqiy Türkistanliq köcmenler wekilliri teklip qilinidu, teklipname tapshurup alghanlarning waqtida munasiwetlik resmiyetlerni bejirip Türkiyege jem bolushini soraymiz”diyildu. (ETIC)
 

Gulca'da Kelkün Apiti Yüzberdi

2005-yili 3- ayning 11- künidin tartip uda yaghqan
yamghur İli etrapidiki 6 nahiyede bu yıl kelin
yaghqan qarni eritip kelkün peyda kılip çıkti. 15- martqiche adem ölüsh- yarilinish toghrisida bir xewer çıkqan bolmisimu, emma ahalining mal-mülkige kelgen ziyan nhayti zor boldi.
Mart éyining ottirilrida Sherqi Türkistanning shimaliy terepliride yamghur bek yaghqani üçün karning erishini tezletiwetti. Netijide, İli,Künes, Qrkas, Nilqa, Toqquztara,Tekes, Chapchal qatarlıq nahiyelerning bir qısim jaylirida qar-muz arilash kelkün shekillendürdi. Bu qetimqi kelkünde az deghendimu 110 ailining öyliri su apitighe uçrap veyran boldi. 7500 mo terilghu yerni su besipketti 100'din artuk köwrükning buzulghani tüpeylidin katnash naçarliship bir qisim mektepler ders ötüshni tohtatti.

Sherqiy Turkistanliqlar Dunyaning Herqaysi
Jaylirida Noruz Bayrimini Tebriklidi

3-ayning 20-küni Otturasiya döletliride, Yawropada we dunyaning herqaysi jaylirida yashwatqan Sherqiy Türkistanliqlar Noruz bayrimini tentenilik halda ötküzdi. Shucümlidin Türkiyening Istanbul shehri Zeytinburnidiki meydanda Noruz bayrimini tebriklesh paaliyiti élip berildi.
Istanbuldiki Yawro- Asiya Türk jemiyetliri birleshmisi, Sherqiy Türkistan hemkarliq jemiyiti, Sherqiy Türkistan köchmenler jemiyiti, Afghanistan Türkmenliri ijtimai yardem we hemkarliq jemiyiti, Afghanistan Türkliri xelqara ijtimai medeniyet jemiyiti, Korqut ata jemiyiti we Zeytinburni hökümitining teshkillishi bilen 2005-yilliq Noruz bayrimini tebriklesh paaliyiti ötküzüldi.(ETIC)

Xitay Hökümiti BBC Muhbirining Xewer
Tarqitish Erkinlikige Tosqunchiliq Qildi

Birtaniya Axparat Agintiliki 3-ayning 11- küni BBC xewiri xelqaragha Uyghurlar we Uyghurlarning nöwetiki weziyiti toghursida xewer tarqati.
BBC muxpirliri nöwete Xitay toghurluk keng-kulamlik xewer tarqitishni baxlighan bulup yeqinqi birqancha kündin buyan Xitayning taraqiyati, xaliqara munasiwet, Taiwan ishliri qatarliq birqanche mesiller buyiche her xil témilarda bir qanche kündin buyan xewer bérip kelgean idi. Jüme kündiki xewerda BBC muxpiri Uygurlar heqqide mehsus xewer ewetkan. Muxpir Sherqiy Türkistangha bérip Uygurlarning hazirqi weziyiti, medinyiti, tarixi, Namrat turmushi, kishlik hoqoq we diniy étiqat erkinliki jehetlerde toxtilip Xitay kommunist hökümitining Sherqiy Türkistanni kontirol qilghandin buyan Uygurlarning Xitaylar tarpidin qatiq kamsitiliwatqanliqi, kishlik-hoquq, diniy étiqat erkinlikining kündin-kün'ga nacharliship kétiwatqanliqini tapsili chüshendürdi.
Muxpir xewer ishlesh jeryanida Qeshqerdiki birqanche Uygurni ziyarat qilip :{" Siler özenglerni Uygur dep qaramsilar yaki Zhong Guoluq dap qaramsiler?" dap sorighinida. Bir Uygur temtirgen we qorqan halda:" Elwete Zhong Guoluq dep qaraymiz de.... " dep jawap bargen. Bu kishi mshu gapni dawatqanda uning közidin birxil biaramliq chiqipturatti, chünki u kishi bu gapni özining yürikidin dimigan idi. }dep chüshendürgen.
BBC muxpiri: " Uygur xelqi Xitaylardin köp jehetlerdin periqlinip turdighan milat bulup bular kelgüsida özining mustaqil wetini bulushni chin-dilidin arzu qilidu, lékin bulargha Xitay hojayinliri qattiq bésim ishlitiwatidu. " dap chüshendürwatqanda Xitay hökümet dairliri muxpirning tarqitiwatqan xewirini üzüwetken. TV ikrani turupla qap-qara halatke kilip qarshi tereptin uzulup qalghan. Lékin muxpir pütün xewerni BBC Axparat Agintiliqigha bir amalar bilan tuluq yollap bergen.
Xitay dayirlirining xewerge tosqunluq qilish qilmishidin kéyin Birlashme Agintliqi Internette bu heqte xewer bardi. Xewerde BBC muxpirining yuqurqi xewerni tarqtish jaryanida Xitay hökümet dayirliri tarpidin buzghunqiliq xarektirlik tosqunluqqa uchirghanliqi ilgiri sürülgen. Birlashme Agintliqi yene Xitaylar puhralarning xhparat erkinlikini qattiq kontirol qélwatqanliqini takitlidi. Muxpir buninggha misal qilip adette BBC qatarliq chetel axparat xewerlirining Xitay hökümiti tarpidin körüshke yolquyulmaydighan programilar hésaplindighanliqi, chetal muxpirliri Xitay toghurluq xewer tarqatmaqchi bolsa qatiq cheklimige uchrawatqanliqini, bulupmu kishlik hoquq we diniz étiqat toghursidiki xewerlerning tarqilishigha qattiq bésim ishlitiwatqanliqini bildürgan.
Xewerde yene muxpirliq Xitaydiki xeterlik kesip chüshendürüp 60 din artuq muxpirlarning Xitay hökümiti tarpidin tutqun qilinghanliqini bildürgen.(ETIC)

Sherqiy Turkistanliqlar Dunyaning Herqaysi
Jaylirida Noruz Bayrimini Tebriklidi

3-ayning 20-küni Otturasiya döletliride, Yawropada we dunyaning herqaysi jaylirida yashwatqan Sherqiy Türkistanliqlar Noruz bayrimini tentenilik halda ötküzdi. Shucümlidin Türkiyening Istanbul shehri Zeytinburnidiki meydanda Noruz bayrimini tebriklesh paaliyiti élip berildi.
Istanbuldiki Yawro- Asiya Türk jemiyetliri birleshmisi, Sherqiy Türkistan hemkarliq jemiyiti, Sherqiy Türkistan köchmenler jemiyiti, Afghanistan Türkmenliri ijtimai yardem we hemkarliq jemiyiti, Afghanistan Türkliri xelqara ijtimai medeniyet jemiyiti, Korqut ata jemiyiti we Zeytinburni hökümitining teshkillishi bilen 2005-yilliq Noruz bayrimini tebriklesh paaliyiti ötküzüldi.(ETIC)