|
Doğu Türkistan
Tarihinde Mart Ayı
|
|
l Mart 1913 |
Ahmet Kemal İlkul, Cehennem
davanların (dağ yokuşu) buzlu dağların arasından, nihayetsiz ovalardan
geçerek Kaşgar'ın Artuş kasabasına vasıl oluyor. |
|
1 Mart 1939 |
İsa Yusuf Bey Mısır Parlamento reisi Behaddin
Bereket Pasa, Veliahd Prens Muhammed Ali Pasa ve Üniversite hocaları ile
yazarlar, din adamları ile görüştü ve Türkistan davasını anlattı. |
|
2 Mart 1934
|
Kabine, 11 bakanın ve kumandanların iştirakiyle,
Sabit Damollam başkanlığında toplandı. Bu oturumun gündemi: Hoca Niyaz
Haci'nin Sovyetler Birliği'ne giderek Ergastam'da Sovyet Hükûmeti ile
bir anlaşma yaptığına dair Sabit Abdü'l-Baki'nin bildirisi idi. |
|
10 Mart 1999 |
Rabiye Kadir sözde mahkemeye sevk edildi. (2 Eylül
1999 tutuklanmıştı.) |
|
10-11 Mart 2000 |
Tarihlerinde Bay nahiyesinde "Milli Bölücü", "
Terörist" gibi iftiralarla idama hükmedilen 11 Uygur aynı anda kurşuna
dizildi. |
|
12 Mart 2001 |
Kırgızistan da tutuklu bulunan 4 Uygur genci
çıkarıldıkları sözde mahkeme tarafından Asgar Can Tohti, Behram ve Ahmet
Gören idama, Ali Masum 25 yıl ağır hapis cezasına mahkûm edilmişlerdi.
|
|
12 Mart 1997 |
Tutuklanan babasının serbest bırakılmasını talep
edip Gulca'daki Hükûmet binasının önüne gelip buradan ayrılmak istemeyen
8 yasındaki Fatime adlı bir kız çocuğuyla, esinin serbest bırakılmasını
talep eden Gülizar adlı hamile bir genç hanımın Çin güvenlik kuvvetleri
tarafından olay yerinde öldürülmüşlerdir. (Gulca Katliamı ile ilgili) |
|
15 Mart 2001 |
Doğu Türkistan’ın sözde İli Vilayeti Mahkemesi,
Hemit Memet, İlyas Zordun, Kasım Mehpir olmak üzere üç Uygur gencini,
"bölücü faaliyette bulundu, kaçak silâh bulundurma ve sınırdan ruhsatsız
geçme" suçlamalarıyla ölüm cezasına çarptırdı ve iki yıl geciktirerek
infaz etme kararı verdi. Mehpir bu üç Uygur genç aslen, Doğu
Türkistan'ın Gulca şehrinden olup, Temmuz 1998'da Çin güvenlik
mensupları ‘millî bölücü’ suçlamalarıyla onları yakalama emri
çıkarmıştı. |
|
16 Mart 1940 |
Altay önderlerinden Nogaybay silâha sarıldı, Şubat
1940'ta Altay'da ayaklanmaya başlandı. 16 Mart 1940'da birleşik Çin, Rus
ve Moğol kuvvetleri, mücahitlerin umumî karargâhına saldırdılar ve
Türkistanlılara büyük zararlar verdirdiler. Şehitler arasında Nogaybay
da vardı. Onun yerine ayaklanmanın yönetimini Iris Han devraldı. |
|
19 Mart 1996 |
Politbüro’nun 19 Mart 1996'da Doğu Türkistan ile
ilgili aldığı on karardan birisi şöyleydi: "Doğu Türkistan siyasetimizi
kuvvetlendirmeliyiz. Ve merhametsiz bir ordu kurmalıyız."Tabiî bu Çin'in
yeni bir uygulaması değildir. Çin yönetimi her zaman "yakındakini ez
uzaktakini oyala" siyaseti uygulamıştır. |
|
19 Mart 1996 |
Doğu Türkistan'ın güvenliği konuşunda kabul ettiği
10 maddelik kararının 8. maddesinde "Dış ülkelerde yasamakta olan Doğu
Türkistanlılar arasındaki istihbaratın güçlendirilmesi, Doğu
Türkistanlıların birliğini parçalayabilmek için onların arasına fitne
yayarak onları birbirine düşürüp, Doğu Türkistan davası konuşunda etkin
faaliyet göstermekte olan kimselerin tecrit edilmesini" öngörmektedir. |
|
19 Mart 1996 |
Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin
"Sincan'ın İstikrarının Korunması" hakkındaki çok gizli dereceli
19.3.1996 tarihli kararında din ve eğitimle ilgili maddeler şöyledir:
"Dinî faaliyetler mutlaka devletçe kontrol edilmelidir. Bütün özel dinî
eğitim kurumları kapatılmalıdır. ÇKP üyelerini dinî faaliyetlerle
uğraşmaları kesinlikle yasaklanmalıdır. |
|
20 Mart 1933 |
Timur'un idaresindeki ayaklananlar Kuçar şehrini,
Daha sonrada Aksu'yu fethettiler. Timur'un birlikleri 25 Nisan’da da
Kaşgar'ı da fethetti. |
|
20 Mart 1944 |
Osman Batur komutasındaki millî kuvvetler, Çin
kuvvetlerine hücum ederek onları mağlûp etti. |
|
22 Mart 1933 |
Kurtuluş savaşçıları Hoten'in Yenişehir kısmını da
ele geçirmeye muvaffak oldular. Bundan sonra, ayaklananlar Yarkent'e
saldırdılar ve 14 Nisanda şehrin eski mahallesini ele geçirdiler. 13
Haziranda General Abdullah'ın birlikleri şehrin bütününü ele geçirdiler.
|
|
26 Mart 1997 |
Gocamberdi, kurulması kararlaştırılan örgütün
isminin ne olacağı, merkezinin nerede bulunacağı konuşunda henüz karar
verilmediğini belirtti. Doğu Türkistan'ın bağımsızlığı için silâhlı
mücadeleye öncelik veren sürgündeki ayrılıkçı örgüt Devrimci Birleşik
Ulusal Cephenin (FNUR) dinî lideri Uygur Molla Abdurrezzak Turdi ise,
"Uyguristan'ın kurtuluşu mücadelesinde düşmana (Çin ordusu) karşı Allah
adına birleşeceğiz" diye konuştu. |
|
28 Mart 2002 |
Çin Hükûmeti Doğu Türkistan'ın Kaşgar
bölgesinde yargılama toplantısı yapıp 14 Uygur'u, “Millî bölücü,
yasadışı dinî unsur" yaftası ile çeşitli hapis cezalarına çarptırmıştır.
Bundan başka yine aynı gün 52 Uygur'u da yukarıdaki bahanelerle
tutuklamıştır. Çin Hükûmeti Doğu Türkistan halkının Millî Hareketini yok
etmeyi amaçlamış bulunmaktadır. |
|
Mart 2000 |
Yılından sonraki birbuçuk yıllık süre içinde Doğu
Türkistan'ın Aksu, Hoten, İli, Kaşgar gibi Uygurların çoğunlukla
yasadığı yerleşim bölgelerinde "Millî Bölücü", "İllegal Dinî şahıs" ve
"Terörist" gibi siyasî damgalarla tutuklanan Uygurların sayısı 10 binden
fazladır. Bu süre zarfında sözde Çin mahkemeleri tarafından idam
cezasına çarptırılan, hapishanelerde işkenceden dolayı hayatını kaybeden
ve çeşitli gösteri ve ayaklanmalarda vefat edenlerin sayısı takriben
1500 kişi olup, bu sayı sadece siyasî nedenle ölenlerle sınırlıdır. |
|
Mart 1956 |
Hoten vilayetinin Karakaş ilçesinde Seyh
Baki ve Seyh Samed önderliğinde Çinli işgalcilere karşı bir ayaklanma
başlatılmıştır. |
|
Mart 1996 |
Doğu Türkistan'da 6,9 büyüklüğündeki
depremde 26 kişi öldü, 128 kişi yaralandı.
Mart 1989 Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti konsolosluk anlaşması
imzalanmıştır. |
|
Mart 1982 |
Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi ülke
çapındaki parti komitelerine göndermiş olduğu "Sosyalist dönemde dinî
problemlerle ilgili ana tutumumuz" adlı gizli tamiminde özetle şunları
ifade etmektedir. "İnsanlık tarihinde din sonunda yok olacaktır.
Çin'deki bütün dinî teşkilâtlar önce parti ve hükûmetin liderliğine
boyun eğecektir... Dinî okulların esas gayesi parti yönetimi ve
sosyalist sistemi destekleyen profesyonel din görevlileri
yetiştirmektedir... Bu din görevlileri partinin din politikasına sadık
olmak zorundadır... Din kuruluşlarımızın esas gayesi ülkemizin siyasî
tesirini yaymada önemli roller oynamaktadır..."demiştir. |
|
Mart 1988 |
Çin Kültür Bakanı Wang Meng Türkiye' yi
ziyaret etmiştir. |
|
Mart 1993 |
Çinin "Sing-tao" isimli gazetesi , Çin
Müdafaa Bakanı’nın tebliğinde "Yüzlerce Barbar(!)" Çin'in atom bombası
deneme merkezi sahasına hücum etti... Baskıncılar buradan üç ton "Gün
powder" ile radioactive materyalleri çalarak götürdüler..." diye yazdı. |
|
Mart 2002 |
Çinli yetkililer, "Doğu Türkistan İslâmî
Hareketi"nin liderlerinden birinin Pakistan'da yakalanarak Çin'e teslim
edildiğini bildirdiler. “Sincan(Doğu Türkistan) -Uygur Komünist Partisi
“yetkililerinden Wang Lequan, yaptığı basın toplantısında, İsmail
Kadir'in, Keşmir de Pakistan'ın elindeki bölümünde Müslüman gruplarla
toplantı yaparken yakalandığını ve mart ayında Çin'e teslim edildiğini
söyledi. Wang, Urümçi'de yaptığı basın toplantısında "Kadir yakalandı ve
simdi bizim elimizde” dedi, ancak konuyla ilgili ayrıntılı bilgileri
olmadığını bildirdi. Kadir'in 11 Eylül saldırısından sonra Doğu
Türkistan Bölgesi'nden kaçtığı bildirildi. |
|
Mart 2000 |
"Kırgızistan Uygurlar İttifaki Cemiyeti"nin
Başkanı ve meşhur siyasetçi Negmet Bosakov belirsiz katiller tarafından
kendi evinin önünde kurşunlanarak öldürüldü. |
