Kültür- Edebiyat

ABDULHALÛK UYGUR
ŞÂİR
(1901-1933)

Vatanperver milliyetçi şair A.Halik Uygur, Turfan'da kültürlü bir aileden doğdu. Tüccar babası ile birlikte Çin, Rusya, Finlandiya gibi bir çok memleketleri gezdi. Bu gezi şaire içtimai gelişmeleri çeşitli siyasî rejimler altında yaşayan milletler ile tanışma fırsatı buldu.
Ve bu sıralarda Rusça, Çince ve Moğolca’yı öğrendi. Şair, Çin istibdadının zulmû, yerli işbirlikçilerin halk üstündeki baskıları neticesinde harap olan vatanına ve cehalet içinde geri kalmış milletinin haline acıdı. A.Uygur, kurtuluş ve demokrasi gayeleri doğrultusun da bir çok kahramanlık şiirleri yazarak milleti uyandırmaya çalıştı. 1932 yılında dokuz dava arkadaşı ile birlikte gizli olan “Turfan İnkılâbı Merkezi Komitesi”ni kurdu. Ayaklanmaya hazırlanırken hainlerin bilgi sızdırması nedeniyle cellat Şing Şi Sey tarafından tutuklanarak idam edildi.

Oyghan! (Uyan)

Hèy, pekir Uyghur, oyghan, uyquñ yèter,
Sende mal yoq, emdi ketse can kèter.
Bu ölümdin özeñni qutqazmisañ,
Ah, sèniñ haliñ heter, haliñ heter.

Qop! Dèdim, bèshiñni köter, uyquñni aç!
Reqibniñ bèshini kes, qènini çaç!
Köz èçip etrapqa obdan baqmisañ,
Ölsen armanda, bir kün yoq ilac.

Hèlimu cansizgha oxshaydu teniñ,
Shuña yoq mu ançe ölümdin ghemiñ?
Qiçqirsam qimirlimayla yatisen,
Oyghanmay ölmekçimu sen shu petiñ?


Közuñni yoghan eçip etrapqa baq,
Öz istiqbaliñ heqqide oylan uzaq.
Ketse qoldin bu ghanimet, purset,
Keliçek ishiñ çataq, ishiñ çataq.

Èçinar koñlüm saña, hèy Uyghurum,
Sebdishim, qèrindishim, bir tuqqunum.
Köyünüp haliñgha oyghatsam sèni,
Añlimaysen zadi, nème bolghunuñ?!

Kèlidu bir kün pushayman qilisen,
Tektige gepniñ shu çaghda yëtisen.
"Xep" deseñ shu çaghda ölgürmey qalur,
Shunda, Uyghur, sözige teñ bèrisen
                                               Turpan, 1921