Bashmakale

Mehmet Emin Batur

MÜSTEQİLLİQ KÖRİŞİMİZDE MÜHİM BİR AMİL

Eziz yurtimiz Sherqiy Türkistanning musteqilliqi we höriyiti üçün köreş kılwatkan helqimizning ehemmiyet berişigha tegişlik mesililerdin birsi, öz millitimizdin bashqa milletlerning arisida hem huddi bizning millitimizge ohşaş zulum astida bolup müsteqilliq körişi kılıwatqan milletlerning dertliri bilenmu hemdert boluşni untupkalmaslıkimizdur.
Hemmimizge melum bolgandek Çeçenistan, pelistin, Şimali İraqta yokitilish tehditi astida yaşawatkan üç milyondin oşuqraq Türkmen kırindaşlerimiz, Apğanistan helqi we yana başka dünya cuğrapiyelerida pütünley öz teleysizlikleri bilen yalghuzlukqa mehkum kılinghan helqlerning hem jürek yariliriga, dert elemlirige kiçikinam bolsumu dava boluşqa terişiş biz üçün insani we wicdani bir kerzdur.
Elliq jil mabeynide hıtay işgaliyti astida her kandaq zulumni, mehrumiyetni, erqiy depsendiçiliklerni körüwatkan biz SherqiyTürkistan helqi dünyanıng herkaysi yerliride zulum astida, irqiy kırgınçilik hewpi astida yaşawatkan helklerning hem ehwalini nezerdin taşqiri tutmisaq boludu. Esimizde bolsunki, bizni esirler boyiçe öre tutkan eng mühim nerse milliy chüshencilirimiz, dini- insaniy tuygulerimiz we yardemperwer bir millet bolghanlikimizdur. Tariximizgha karaydığan bolsak hiç kaçanda yamandin korkmıgan, yawaşning hek-hokuklirini ayak asti kılıwalgıli terişmigan, adaletperwer şereplik bir milletning ewlatliri bolganlikimizni oçukmu- oçuk körüwalalaymiz. Bu ipade yalghuzla Bizning ipadimiz bolmastin, gherbtin şherqke, cenuptin şimalgha kheder bolgan ölkilerdiki xelqlerining ziyalilerining we tarixçilerining hem ipadisidur.
Chet ellerde her kaysi döletlerde yaşawatkan Sherqiy Türkistanlıklar komunist hıtayning insan qelipidin çıkkan zulumlirigha karita her hil hewplerge duç kelişige karimastin kuçleri yetkiniçe köreş kıliwatudu. Milli musteqillik körişimizning rawaclinişi, alga besişi we xelq’arada tilgha elinişi üçün bizning milliy dawayimizgha könğül bölüdigan, karanguluk niyetke ige bolmighan, bizge çing köngli bilen yardem beridiğan her milletning töwpe koşişiga ehtiyacimiz bardur. Undaq bolghanda biz Sherqiy Türkistan xelkining hem bizdin başka zulum astida yaşawatkan milletlerge kolimizdin kelişçe yari-yölek bolişimiz, mümkün bolghanda söz bilen bolsumu yardem berişimiz, ulerning milli müsteqillik köreşlirige yahşi köz bilen karişimiz adettiki bir hadise bolişi kirek.
Biz Sherqiy Türkistanlıklerning müsteqillik dawasi özimiz üçün khençilek mühim bolsa başkılarnıng hem müsteqillik köreşliri öz milliti üçün şundaq mühimdur. Bu seweptin öz jutlerida düşmenge karşi köreş kıliwatkan helqlerge hörmet we ehtiram bilen karaş kireq. Anawetenliri düşmenlerning işgaliyti astida bolghan milletlerning içidin çıkqan we tatlik canlerini ottirgha tikip koyup erkinlik we öz militining hörliki üçün köreş kılişni mexet kılghan halda dünyanıng her kaysi jaylarighagha tarkalghan kehriman jigitlerning öz jutlerini bisiwalghan düşmenlerge karşhi bir ortak nuktida hemkarlişişi, birbirlirighe her cihettin bolmisun yardem berişleri cihat yolida bekmu paydiliq bir amil bolidu dep oylaymiz.
Müsteqilliqimizni kolgha keltürüp ay-yultuzluq kök bayraqni tengri taglerida cawlan kılduriş üçün,söyümlük jutimiz Sherqiy Türkistangha karita karangu niyet kütmigen döletlerning xadimleri we helqleri bilen yahşi münasivetlerni bağlap her kaysi yol bilen bolmisun dünya boyiçe erkinlik körişimizni kanat yaydurişimiz, kolimizda millitimizni uluq mehsetqe yetküzidiğan intayin çong bir koral bolidu…

Uyghur Ziyalilirigha Qarita Yurguziliwatqan Dölet Terrorluqi

Nurmuhemmet Yasin 1974- yili 11- ayda Qeshqer wilayiti Maralbeshi (Ilgiriki nami Barchuq) nahiyiside bir dehqan ailiside dunyagha kelgen.Dunyadiki eng chong terrorchilar gorohi bolghan tajawuzchi komunist Xitay hakimiyiti yash Uyghur yazghuchi, shair Nurmuhemmet Yasinni “Qeshqer Edebiyati” ning 2004- yili 5 sanigha “Kök kepter” namliq erkinlikni, hörlükni teshebbus qilidighan hekayini yazding”- dep xupiyane qolgha alghan.Tajawuzchilar hökümiti Nurmuhemmetke “bölgünchilikni, musteqilliqni terghip qilding”- dep böhtan chaplighan.
“Qeshqer Edebiyati” jornilining 2004-yilliq 5 0sani 2000 nusxa besilghan bolup, terrorchi Xitay hökümiti xelqqe tarqitilip bolghan jornallarnimu yighiwelish üchün mexsus “qoralliq yighiwelish guruppisi “ tesis qilip, Qeshqer sheher we Qeshqer wilayetlik jamaet xewpsizlik idarisi we dölet xewpsizlik idariliridiki cheriklerni ishqa salghandin sirt, medeniyet idarisidiki xadimlarnimu mejburi seperwer qilghan. Yıghiwelin’ghan jornalni zorawan saqchilar etritining bashliq ishxanisigha toplighan.
Nurmuhemmet Yasin 12 yeshidin bashlapla “Örkesh” digen texellus bilen edebiyat sepige qedem qoyghan. U “Tarim ghunchiliri”, “Qeshqer edebiyati”, “ Yeken geziti”, “Tarim”, “Tengritagh” jornili, “Qumul Edebiyati”, “ Yengi qash teshi”, “ Qeshqer geziti”, “Shinjang medeniyiti”, “ Shinjang sen’iti”, “Bulaq” jornili, “Ishchilar waqit geziti”, “ Ili deryasi” jornili, “Aqsu edebiyati”, “Turpan edebiyati”, “Ishchilar herikiti geziti”, “ Shinjang yashliri” jornili, “Ürümchi kechlik geziti” qatarliq gezit- jornallarda “Oynaydighan bala barmu?”, “Sirliq perde”, “ Yürigim yighlaydu” qatarliq sheir, hekaye, nesir, powestlerni elan qilip xelqimizge tonulghan talanqliq, wetenperwer, adaletperwer yazghuchi we shair idi.2004- yili 11-ayning otturilirida Xitay terrorchilar gorohining mexpi saqchiliri Nurmuhemmetni qolgha alghandin keyin, uni ailisi we dostliri bilen körüshüshtin mehrum qilip, türmide wehshi qiyin-qistaqlar bilen soraq qilishni dawam qilmaqta.

Amérika xitayning rabiye Qadirni qoyup bérishni telep qildi

Amérika béyjing hökümitini xitay türmisidiki uyghur kishilik hoquq paaliyetchisi rabiye Qadirni qoyup bérishke yene bir qétim ündidi.
Amérika tashqi ishlar ministirliqining sherqiy asiya ishliri boyiche muawin yardemchi tashqi ishlar ministiri randi shiraywér, amérika hökümitining bu yil 58 yashqa kirgen xitay türmisidiki rabiye Qadirning yéqinqi ehwaligha diqqet qiliwatqanliqini bildürdi.
Shiraywér bu sözni norwigiye rafto fondi jem'iyitining charshenbe küni amérika dölet mejliside ötküzülgen mukapat tapshurush murasimida qildi. U mundaq didi: “ amérika rabiye Qadir mesilisi shundaqla bashqa kishilik hoquq mesililirini xitay hökümitige dawamliq eskertip turidu. Chünki kishilik hoquq xitay - amérika munasiwitidiki muhim mesililerning biri.” Biraq murasimda amérika awam palata ezasi frank wolf söz qilip, bush hökümitining rabiye Qadir mesilisige köngül bölüshi yiterlik bolmighanliqini ilgiri sürdi. U, rabiye Qadir mesilisige köngül bölüshni kücheytip, uning mesilisige diqqet qilish heqqide bush hökümitige bésim ishlitishni tekitlidi. Frank wolf, amérikining yéngi tashqiy ishlar ministiri kondiliza rayis shundaqla prézidént bushqa xet yézip, bu mesilini hel qilishqa ündesh shundaqla ular arqiliq rabiye Qadirni qoyup bérishke mejburlashni otturigha qoydi. Murasimda xelq'ara kechürüm teshkilati washin'gton ishxanisining bashliqi t. Kumar, prézidént bushning rabiye Qadir mesilisige köngül bölüsh mejburiyiti bar. Chünki, rabiye Qadir 1999 - yili 8 - ayda ürümchini ziyaret qilishqa barghan amérika dölet mejlisining wekiller ömiki bilen körüshkili kétiwatqanda qolgha élin'ghan, dep körsetti.
Rabiye Qadir chet'elliklerni dölet mexpiyetliki bilen teminlesh jinayiti bilen eyiplinip, kéyinki yili 3 - ayda ürümchi ottura xelq sor mehkimisi teripidin 8 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. Uning bir yil qisqartilghandin kéyinki jaza mudditi yene bir yérim yildin kéyin toshidu. (Erkin)

ŞHERQİ TÜRKİSTAN’DA KANLIK HEYT

Eyüp TANRIVERDİ (Münih)
Sherqi Türkistan’da tajawuzçi hıtay müstemlikiçilerininğ terorçiliq paaliyetleri tügimeywatudu. Her jil Uyghur Türkliri, Roza heyt bilen kurban heytni hiçkaçanda huşallık bilen ötküzelmeydu.Bu jil Kurban heytning birinci küni sherqi Türkistanda yüz bergen partilash wekeside 63 neper uyghur şehit bolup ketti. Hıtay hökümiti bolsa bu partilash wekesini helqaradin yoşurdi.
Kurban heytning birinci küni Sherqi Türkistanninğ payıtehti bolghan Ürümçi’deki “Rabiye Kadir” Soda baziri aldida yüzbergen partilaşh wekeside 63 Uyghurning ölgenliki, köp sanda kişilerningmu yarda bolganlıkini Sherqi Türkistan Enpormasyun Merkizi hewer kıldi. Yana, Sherqi Türkistannınğ Karamay ve Maytagh vilayetliri arisida Kurban heytning birinci küni kewristan ziyaritidin kaytip keliwatkan bir Uyghur Aptuwuzidıki partilash wekeside 13 Uyghur şehit bolghanlıki yana köp sanda kişilerning yarda bolghanlıkining hewiri elindi. Bu partilash wekesi bolghan yerde hıtay hökümiti alayide ahwal ilan kıldi.
Hıtay hökümitining bu partilash wekeliri hekkide dünya döletlerige melumat bermigenliki togrisida beyanat bergen Şherqi Türkistan Enpormasyun Merkizi reisi we Sürgünde Sherqi Türkistan Cumhuriytining İçkiri İşler Ministiri Abdulcelil Karakaş ependi yana mundaq didi; “Her heyt bolsa hıtay terrorçileri Uyghur helqige karita nhayti çong ziyankeşliklerni yürgüzüp, bu terrorçilik kılmişlerini hör dünya camaetçiliqidin mehpi halda dawamlaşturiwatudu. Hıtay hökümitining bu kanlıq partilitiş wekeleri mubarek heyt künlerimizni kanga bulimakta. Bununga ohşigan hewerler bolsa terepsiz hewer menbeleri teripidin taşqiri dünyaga yetküzilidu. Hıtay hökümet hadimleri Bundaq hewerlerni özleri bilginiçe burmilap tarkitidu yaki bu hewerlerni hiç kaçanda bermeydu.”