MİLLİY DAWAYİMİZNİ ALDİ BİLENTÜRK

QİRİNDASHLİRİMİZGHA UXTURAYLİ

Tarix, mediniyet, til, diyniy itiqat, milliy we idiyewiy cihetliridin omumiy yüzlügin maslashqan Türk xelqi bilen Sherqiy Türkistan xelqining qerindash xelqler bolghanligini pütün dünya döletliri we milletliri yaxshi bilidu.

1949- yilida Sherqiy Türkistan tupraqliri duch kelgen Xitay ishgaliyiti dunyada nayiti zor inqaslerni qozghighan bolsumu lekin bu künge qeder hich qandak dunya döliti yaki amiwiy xelqara teshkilatlerdin jiddiy bir naraziliq otturigha qoyulghini yoq.

1950- yilliridin bashlap chegra sirtigha chiqis imkaniyitghe erishken merhum Eysa Yüsüp Aliptikin we Muhammet imin Buğra ependile Hindistan yoli bilen Türkiyege kilip orunlashqandin kiyin Sherqiy Türkistanning echinishliq ehwali gizit, jornal ve tertiplenghen türlük konpiransla arqiliq Türkiye xelqighe uxturilishqa bashlandi. Chünki Sherqiy Türkistan xelkining ehwalini rohi we idiyewiy cihettin qolayliq bilen uhqidighan xelq yana Türk xelqi idi. 1960- yilliridin bashlap yana chegra sirtigha chiqis pursitige ige bolghan bir qisim Sherqiy Türkistan xelqiningmu asasiy nishani qaysi yol bilen bolmusun Türkiyege kelip orunlushush bolghan idi. Axirqi bir neche on yil ichide xariciy döletlerghe qarap yolgha qoyulghan webezen qirindashlirimizmu hem qazaqistan we qirghizistan arqiliq Türkiyege kilip orunlushisni xalighan bolsumu likin Xitay hökümiti bilen Türkiye hökümetliri arisida toxtam qilinghan bir türküm ixtisadi we siyasiy sewepler tupeylidin muhacir qirindashlirimizghe asanliq bilen puxraliq hoquqi birilmes bolupqaldi.
Bu ehwal sewibi bilen webezen qirindashlirimiz xelqara hoquklardin istipade qlish yoli bilen herqaysi dunya ölkilirighe, xususenmu Germaniye, Kanada we Amrika döletlirghe iltica qilish mejburiyitide qaldi…

1960- yilliridin bashlapTürkiyedin köpligin yawrupa döletlirighe ishlemchi süpiti bilen kelghen Türk qirindaslirimizning sani hazirqi künde 5 milyondin eship ketti. Mexsetke kelsek; Bu qirindashlirimiz herqaysi yawrupa döletlirirde pul tepip, öy-makan tutup, ish orunlirigha ige bolup, öz aldigha kürmünglighan ejnibiy xelqlerni qol astida ishlitish dericisighe yetti. Bu qirindashlirimiz öz ara teshkilatlerni qurup çhiqish arqiliq yawrupa döletliride özlirining kishilik hoquklirini qoghudash we örpe-adetlirini saqlapqilishqa tirishiwatudu. Shundaqla xelqarada we yawrupa döletliride siyaset sen'itini ögünishti. Hettaki birnecchilighan yawrupa döletliride parliment ezasi bolghanlermu yoq emes. Sherqiy Türkistan xelqighe hem hing köngli bilen yari-yölek bolidighanlarmu mana bu Türk qirindashlirimiz.

Aldibilen eytip ötkinimizdek Yavrupa döletlirighe herqaysi yollarbilen yetip kelghen Sherqiy Türkistanliq qirindashlirimizningmu sani barghansiri eship kitiparudu. Bulerning arisidin milliy mesilimizghe köngül bölmigen we birla qosaq biqishni mezxset qilghanlermu yoq emes. Emma qaysi shert-sherayit astida bolghanlighidin qet'i nezer milli küresh meydanini bikar qoymighan qirindashlirimizning sani teximu köp.

Deydighinimiz shuki; herqaysi dünya döletliridiki Sherqiy Türkistan jengchilirimiz aldi bilen Türk qirindashlirimizghja milliy dawayimizni yaxshi we keng dayiride uxturalmastin, dunya jamametchilikighe, dunya siyasiyonlirigha we qalghan dunya kishilik heq-hoquqlirini qoghudash mexsidi bilen paaliyet körsitiwatqan emiwiy xelqara teshklatlargha hich qachanda layiqi bilen uxturalmaydu…

Ilida < Terorizim > gha Qarshi Herbiy Manewir Ötküzüldi

< Ili geziti > ning xewer qilishiche, 5 – ayning 12 – küni Ilining Mongghulküre nahiyesidiki bir chégra mudapiye ponkiti etrapida, atalmish < terorizim > gha qarshi herbiy manewir ötküzülgen.
Bu qetimqi manewirning tertibi mundaq bolghan:
Shu küni etigen sa’et 9 da, 20 neper < térorist > mexpiy halda Mongghulkürediki bir chégra mudapiye ponkiti etrapigha yoshurun kélip, bu ponkitqa tuyuqsiz hujum qilish arqiliq, chégrada < zorawan téror weqesi > peyda qilip, éliraning amanliqini we muqimliqini buzushqa urunghanmish, bu chaghda, chégra mudapiye qisimliri, saqchi, jandarma we xelq eskerliridin teshkillengen qoralliq küchler < térorist > larning tuyuqsiz hujumigha qarshi atlinip, 20 nechche minut ichide 20 < terorist > ni etip tashlap, toluq ghelibini qolgha keltürgenmish;

Bu qetimqi herbiy menewirni, Ili oblastining asasliq rehberliri, < Bingtuan > ning Ilida turuhsluq 4 – dewiziyesining mensepdarliri, < Ili herbi rayoni > ning qomandanliri we Qorghas chégra eghizining qanun xadimliri birlikte izligen.

Ili oblastliq siyasi qanun komutetining sekritari Zhangyün bu qetimqi herbiy meniwerdin keyin qilghan sözide, < Ili tewesidiki chégra éghizliri, chégra sirtidiki düshmen küchlerning bizni gheripleshtürüsh we parchilash süyqestini ijra qilishtiki mohim bosüsh eghizi, chégra weziyitimiz intayin murekkep, shunga, bixeter chégra berpa qilish qurulushini pütün küchimiz bilen qanat yaydurushimiz lazim > dep körsetken.
Yeqinqi mezgillerdin buyan Xitay hakimiyitining Sherqiy Türkistanning chégra leniyéliridiki herbiy küchlirining sanini alahide ashurghanliqi we Bingtuanning bezi tuan – meydanlirini chégra boylirigha yerleshtürüshni jiddileshtüriwatqanliqi körülmekte.

Xitay hakimiyitining bunungdiki asasiy meqsidi, Sherqiy Türkistan Xelqining tashqi dunya bilen bolghan alaqisini tamamen üzüp tashlashtin ibaret..UYGUR.ORG

Déktator Özbekistan, Rehmetjan Ehmet Isimlik Uyghurni Xitaygha

Tutup Berdi

ETIC ning igellishiche, ötken jüme küni Özbekistan hökümiti, 1997 – yilidin buyan Ottura asiya Döwletliride tijaret qilip turiwatqan Sherqiy Türkistanliq milyonir Rehmetjan Ehmet isimlik uyghur yashni Tahkent shehride siyasi töhmet bilen tutqun qilip, Xitay hökümitige qayturup bergen.
Tashkenttiki bezi Uyghurlarning inkasigha qarighanda, Rehmetjan Ehmetni tutqun qilishqa Xitay saqchilirimu biwaste qatnashqan.
Rehmetjan Ehmet texminen 30 zashlar etrapıda bolup, Ghulja sheher Aghu mehellisidin iken. Rehmetjan Ehmet özi teqwadar we yardemsöyer iken. Tijaret jehettimu nahayiti ronaq tapqan bolup, desmayisi milyon dollardin ashidiken.

Özbekistan saqchiliri bilen Xitay saqchiliri uni qolgha alghanda, Tashkenttiki mal – mülüklirini birterep qiliwélishighimu yol qoymastin, shu künila hapila – shapila Xitaygha élip ketken. UYGUR.ORG

 Sherqiy Türkistandiki Türme Saqchiliri

< Tianshan(Tengri teghi) torining 5 – ayning 11 – küni xewer qilishiche, < Xinjiang(Sherqiy Türkistan) qoralliq saqchi qisimliri bash etriti > ning herbiy meshiq bazisida türme saqchiliri üchün mexsus terbiyilesh kursi echilghan bolup, bu meshiq bazisida yengidin qobul qilinghan 500 ge yeqin saqchi 50 künlük telim – terbiyege qatnashturulghan. Bular herbiy meshiq kursiti tamamlighandin kéyin, Sherqiy Türkistandiki 14 türmige teqsim qilinidiken.

Sherqiy Türkistandiki türme saqchilirining weh’shiliki we qanxorluqi hemmige bilinip kélinmekte. Türme saqchiliridin tayaq yep ölüp ketken Uyghur siyasi mehbuslirining sanimu az emes, mesilen, 5 – fewral ghulja inqilabining eng asasliq teshkilligüchilirining biri bolghan Abduhelil Abdulmejitmu Xitay türmiside qiyin – qistaq destidin shehid bolghan idi.UYGUR.ORG

 Tohsu Nahiyeside Qizilpachaq Bir Molla Ölgen Küni Meshrep

Ötküzgen Yasin Turdi Qolgha Élindi

< Sherqiy Türkistan Informatsiyon Merkizi > ning bildürishiche, Aqsuning Tohsu nahiyesidiki Yasin Tursi buyil 70 yashlar etrapida bolup, u, ilgiri – kéyin bolup siyasi seweptin 20 yil türmide yatqan.
Buyil 1 – ayning 29 – küni, Tohsu nahiyélik siyasi kengeshning sabiq reyisi we hökümet teripidin < wetenperwer diniy zat > dep nam alghan Abdullah Damollam wapat bolghan we hökümetning teshkillishi bilen heshemetlik depne murasimi ötküzülgen.
Shu küni Yasin Turdi öyide meshrep ötküzgen, bashqilar, Abdullah Damollamning ölümi üchün, < Tohsu nahiyesining bir chiriqi öchti > digende, Yasin turdi bununggha reddiye bergen.
Hökümet terep bunungdin xewer tapqandin kéyin, Yasin Turdini, < wtenperwer diniy zatimiz ölgen küni tebriklep meshrep oynighan, unung keynidin pitne – pasat terighan > digendek siyasi töhmetlerni toqup chiqip, shu küni qolgha élip türmige tashlighan we hazirghiche qoyup bermigen.
Yasin Turdining 5 – 15 yash ariliqida 5 perzenti bolup, ayali ishsiz iken, Yasin Turdi tutup kétilgendin kéyin, unung ayilisidikiler intayin qiyin ehwalda qalghan..UYGUR.ORG

Qazaqistandin < Ottura Asiya Döwletliri Ittipaqi > Qurush Heqqide

Teklip

Qazaqistan prézidénti Nursultan Nazarbayéf yéqinda Qirghizistanni ziyaret qilip, Qirghizistan prézidénti Qurmanbék Baqiyéf bilen körüshüp, Ottura Asiya döletliri ittipaqini qurush mesilisini muzakire qilinghan.
Qirghizistan prézidénti Qurmanbék Baqiyéf Nazarbayéfning Ottura Asiya döletliri ittipaqini qurush idiyisini qollaydighanliqini tekitlep "Men Qirghizistan prézidénti bolush süpitim bilen bu teshebbusni yqollaymen"dégen.

Prézidént Qurmanbék Baqiyéf yene, "muhimi shuki, eger Qirghizistan bilen Qazaqistan bundaq ittipaqqa asasen teyyar iken, démek biz uni qilishimiz kérek, méningche hemme töt döletning bir pikirge kélishini kütmeslikimiz lazim" dep sözini dawamlashturghan.
Nazarbayéf buningdin üch hepte ilgiri ottura asiya döletliri ittipaqini qurush idiyisini yene bir qétim tekitligen bolup, gerche, qirghizistan buninggha qoshulghan bolsimu, lékin hazirche bashqa ottura asiya döletlirining meydani éniq emes.

Ottura asiya rayonida birlikke kelgen bir hakimiyet sistémisi berpa qilish tarixtin buyan dawamliship kéliwatqan enene bolup, sowétler ittipaqi bu xil idiyilerni pantürkizm bilen baghlap izchil zerbe bergen.
Türkiyediki milletchi küchlermu uzun yillardin buyan Sherqiy Türkistannimu öz ichige alghan pütün Türkiy ellerni birleshtürüp, < Dunya Türk Birliki > ni qurup chiqishni teshebbus qilip kelgen bolsimu, emma ularning bu  teshebbusi, Rosiye bilen Xitayning qattiq qarshiliqigha uchrap kelgen idi.UYGUR.ORG

Qirghizistanda Mehmud Qeshqiri Xatirilendi

2007 - yili 5 - ayning 3 - küni

Yéqinda qirghizistan paytexti béshkektiki < AtaTürk Alataw Universititida >, "Mahmud Qeshqiri we Türk dunyasining tili, edibiyati, mediniyiti we tarixiy," digen témida xelqara ilmiy muhakime yighini chaqirildi.
Bu qétimqi yighinni Türkiye jumhuriyitining Türk dunyasi ishbirliki we tereqqiyat idarisi bilen qirghizistan mediniyet ministirliki birliship uyushturghan. Yighinda Mahmud Qeshqirining Türkiy xelqler mediniyiti, tili we edibiyatining shekillinishide oynighan roli üstide muhakime élip bérildi.
Yighinda bezi alimlar Mahmud Qeshqirini Türkiy xelqlerge ortaq bolghan bir isim, dep körsetti.UYGUR.ORG

 Xelqara Kechürüm Teshkilati, Xitay Hakimiyitini, < Olimpik

Yighinidin Paydilinip Kishilik Hoqoqni Depsende Qiliwatidu > Dep

Eyiplidi

BBC ning 4 – ayning 30 – küni xewer qilishiche, merkizi Engiliyening London shehridiki < xelqara kechürüm teshkilati > yéqinda mexsus doklat élan qilip, Xitay hakimiyitining 2008 – yili ötküzülidighan Beijing olimpik yighinidin, Xitaydiki kishilik hoqoq qoghdughuchilirini basturushtiki bir waste süpitide paydilinishqa uruniwatqanliqini, gerche Xitay hökümiti Dunya jama’etchilikige kishilik hoqoqni yaxshilash jehette wede bergen bolsimu, emma, bu jehette hech bir ilgirlesh hasil qilmighanliqini qattiq eyipligen.
Mezkur doklatta yene, Xitay hakimiyitining insanlarni sotqa chiqarmay 4 yilghiche türmilerde tutup turiwatqanliqini, axbarat wastiliri bilen Internet alaqisigha qaratqan bésim we kontirolliqinimu alahide kücheytkenliki qeyt qilinghan bolup, xelqara olimpik tenherket komutitidin, Xitay hakimiyiti bilen muzakire élip berip, kishilik hoqoq mesilisini yaxshilash heqqide Beijing dayirlirigha bésim ishlitish telep qilinghan.
Beijing olimpik yighini yéqinlishiwatqan bir peytte, Xitay hakimiyitining Sherqiy Türkistan Xelqighe qaratqan basturush heriketlirimu alahide kücheymekte.

Texi yéqindila Rabiye xanimning weten ichidiki oghli Ablikim Abdurehim bilen, Kanada puxrasi Uyghur siyasi pa’aliyetchi Hüseyin Jélil Xitay sotliri teripidin hech bir délil – ispatsizla éghir qamaq jazalirigha höküm qilinghan, yene shundaqla bu mezgilde Sherqiy Türkistanning bashqa rayonliridimu köpligen Uyghurlar siyasi sewep bilen qolgha élinip türmige tashlanghan idi. 2007 - yili 5 - ayning 1 - küni-UYGUR.ORG