ASASİY MEXSETNİ UNUTMASLİQİMİZ KİREK

Xususen axirqi bir neche yil ichide Sherqiy Türkistan mesilisi barghansiri dunyadiki bir qisim döletlerning siyasiy qoraligha aylinipqilish aldida turuwatudu. Bu ehwal pütünley heqiyqetke aylanghan teqdirde muqeddes dawayimiz intayin chong dericide ziyanga uchrighan boludu. Buning aldini ilishning birlam yoli ushtumtut ottirigha chiqip qalghan birtürküm dava xadimlirigha(!) zereklik bilen qarap mundaq kishilerning bashlamchiliqlirigha aldinip ketmeslik…

Milliy davayimizning mundaq bir xeterning qirghiqigha kelip qelishigha Sherqiy Türkistan jamaetchiligi ichide paaliyet körsitiwatqan teshkilatlarning bezilirining xadimlirining mexsettin tashqiri xelqara münasiwetler ornitish yoligha kiripkitip bir türküm chong döletlerning ğalchisi bolushqa urunghanliqlirining sewepchi boluwatqanlighini körüwelish enchimu tes emes.

Öz mexsidini yiterlik derijide dunya jamaetchiligighe uxturalmighan sherqiy Türkistan xelqining milliy nishanigha yetip berishi kündin künge kechikip kitiparudu. Milliy dawayimizning heqqani bir telep ikenlighige xelqarani ishendürishning eng mühim qismi barliq Sherqiy Türkistan teshkilatlirining oxshash mexset etrapida pikir bayan qilishliri bilen mümkün boludu. Dunyadiki 50 neche Sherqiy Türkistan teshkilatining peshqedem ziyaliliri birbirliri bilen pikir almashturush arqilik dunya epkarigha milliy dawayimizni izhar qilish xususida mürige müre tirep tilekdashliq qilishliri kirek.

Bir teshkilatning xadimliri wetinimzning tarixiy namini ezeldin tartip Sherqiy Türkistan dep telappuz qilsa yana bir teshkilatning xadimi “Uyguristan” deydu. Bir teshkilatning xadimi hich qandaq shertni qobul qilmastin müsteqilliq we istiqlalni qolgha keltürüshni mexset gilghanlighini bayan qilsa yana bir teshkilat xadimi otturgha chikip “aptonomiye” telep qilgahanlighini we wetinizning bayliqliridin teximu köpraq istipade qilisni arzu qilghanlıqdek bekmu pes tebietlik puraydighan mexsetlerni bayan qilmakta.
Köz aldidiki ehwal bundaq bolghachqa xelqaradiki izzet aburuyimiz barghansiri tövenlepkitish tehtidi astida turuwatidu. Herqandaq müsteqil teshkilatning uluğ mexsetke erishish yolida öz aldigha perqlik sistemalerni tesis qilghan bolushi normal bir hadise. Emma esliyette mexset qilinghan heqiyqiy nishanning oxshash we bir bolushi asasiy we omumiy telep bolushi kirek.

Bir millet üchün hörlük, İstiqlal, Erkinlik dighenghe oxshighan kishi üchün chong ehemmiyetke ige bahasiz meniwiy xezinelerni qolgha keltürüsh ishlirini ishgaliyetchi Xitay döliti bilen siyasiy ziddiyetliki mewjut bolgan bezi chong döletlerning insawigha tapshurup berip özliri shu döletlerning qorchaq xadimlirigha aylinisni we ulerghe xushametchilik qilishni qobul qilghan bir türküm Sherqiy Türkistan teshkilat xadimliri bekmu chong idreksizlik ichige chüshüp muqeddes dawayimizgha ölchemsiz ziyankeshliklerni yetküzüshmekte.

“Sherqiy Türkistan dawayimizni hazirgha qeder beynelmilel bir dawagha aylandurush üchün hich qandaq yardem bermidi”dighenghe oxshighan barchi gunani BDT’gha we dunyadiki xelqara kishilik heq- hoquqlirini qogudash teshkilatlirigha artip qoyup öz üstimizghe qerz bolghan milliy we mejburiy weziypilirimizni heqqaniyet bilen ötimisek uluğ mexsetke qandak yiteleymiz?
Asasiy mexsetni yana bir qetim ünlük halda izhar qilish toghur kelse, wetinimizning birla nami ezeldin ebidiyetgiche SHERQİY TÜRKİSTAN, yana birla mexsidimiz İSTİQLALİMİZNİ KOLGHA KELTÜRÜSH…bashqa nerseler telep qilguchilerning bashqa mexsetliri bar…

Ghulja Shehride, <100 Künlük Qattiq Zerbe Bérish Kürishi>

Jeryanida Qanuniy Jehettin Chare Körülgenler 33 Ming Adem

Qetimdin Ashqan

<Ili geziti> ning Ghulja sheherlik jama’et xewipsizlik idarisining sanliq melumatlirini neqil keltürüp xewer qilishiche, yeqinda ayaqlashqan <100 künlük muqimliqni qogh’dash mexsus kürishi> jeryanida, Ghulja shehri boyiche 220 neper kishi qolgha elinghan, 574 qétimliq dilo eniqlap chiqilghan, bu heriket jeryanida qanuniy jehettin chare körülgenlerning sani 33 ming 583 adem qetimgha yetken.

Xitay hökümiti teripidin yillardin buyan elip beriliwatqan atalmish <100 künlük qattiq zerbe berish kürishi>, mexsusla Uyghurlarning milliy heriketlirini basturushni meqset qilghan bolup, bu heriket jeryanida Uyghurlar ichidiki diniy etiqadi we milliy ghurori küchlük bolghan, shundaqla hökümetke bolghan naraziliqlirini ochuq ipade qilghan insanlar asasliq zerbe berish nishani qilinip kelinmekte

Sherqiy Türkistan Yashliri  Xitayche Kolliktip Toy Murasimliri

Qilishqa mejburlanmaqta

Xitay hakimiyitining Sherqiy Türkistanda jiddi yolgha qoyuwatqan atsimilatsiye siyasiti peqet milliy ma’arip sahesi bilenla cheklinip qalghini yoq, Uyghur xelqining tarixtin buyan dawam qilip kelgen en–eniwiy örp–adetlirimu jiddi xewipke duch kelmekte.
Mesilen, nöwette Xitay hakimiyiti Sherqiy Türkistanning yezilirida Uyghur oghul – qizlirini Xitayning ichki ölkilirige yötkesh herikitige mas halda, Uyghur yashliri arisidimu Xitayche tüsni alghan kolliktip toy qilish usolini peydin – pey omomlashturushqa bashlighan.
Wetendin kelgen inkaslardin melum bolushiche, her derijilik hökümetler we ittipaq komutetliri Sherqiy Türkistanning jenobidiki yezilarda Uyghur yashlirini Xitayche usolda meydisige gül taqap, kolliktip halda toy qilishqa qistashqa bashlighan.
Xitay hökümiti bu qilmishigha, <addi – saddi toy qilish> dep nam qoyuwalghan we hökümetning bu chaqiriqigha awaz qoshmighan yashlarni bolsa, <xurapat> yaki bolmisa <radikal islamchi> digendek qalpaqlarni keydürüp, ularni siyasi we iqtisadi jehetlerde chetke qeqishqa bashlighan.
.

Ismayil Tiliwaldi <Xinjiang Uniwersitéti> din, <Milliy Bölgünchilik>

ke Qarshi Turushta Bashqa Ali Mekteplerge Ülge Bolushni Telep Qildi

<Xinjiang uniwersitéti>, Sherqiy Türkistandiki eng asasliq nuxtuluq ali mekteplerning biri bolup, 80–yillarda yüzbergen keng kölemlik oqughuchilar milliy herikitide bu uniwersitetning milliy oqughuchiliri bashlamchiliq we yetekchilik rol oynighan idi.
80– yillarning otturliridin hazirgha qeder bu uniwersitettin milliy ghurori küchlük köpligen oqutquchilarning deris berish salahiyetliri elip tashlanghan, yene xeli köp Uyghur oqughuchilar mekteptin heydelgen idi, nöwette <Dunya Uyghur Qurultiyi> ning bash katipliq wezipisini ötewatqan Dolqun Eysa ependi ene shularning biri idi.
Shunga <Xinjian uniwertitéti> ning milliy oqutquchi we oqughuchiliri izchil türde Xitay hakimiyitining siyasi besimi we nazaretchilikige uchrap kelmekte.
<Xinjiang géziti> ning xewer qilishiche, 4– ayning 16 – küni, <aptonom rayon> ning reyisi Ismayil Tiliwaldi, <aptonom rayonluq partikom> ning mu’awin sekritari Nur Bekri bashchiliqidiki bir ömek <Xinjiang uniwersitéti> da tekshürüsh elip berip, mektep rehberliri we oqutquchiliri bilen körüshken.
Ismayil Tiliwaldi mektep rehberlirige qilghan sözide, <Ali mekteplerde muqimliq xizmitini ching tutush lazim, Xinjiang uniwersiteti wetenning birlikini qoghdash, milletler ittipaqliqini qoghdash, milliy bölgünchilikke qarshi turush jehetlerde pütün aptonom rayonimizdiki ali mekteplerge ülge bolushi lazim we bu arqiliq mektepni partiye we hökümitimiz razi bolidighan ali mektepke aylandurup, partiyemizning 17– nöwetlik qurultiyining ghelibilik chaqirilishini kütüwélishi lazim> dep körsetken.

Xitay hökümiti uyghur élidiki aliy mekteplerde siyasiy idiyiwi

tekshürüsh élip barmaqta

2007.04.17

Xitay agentliqining ürümchidin bergen xewiridin melum bolushiche, aptonom rayonluq maarip komitetining tekshürüsh guruppisi aliy mektep oqughuchilirining siyasiy idiyisini igilesh üchün, 17- April künidin bashlap, uyghur elidiki sanaet institutida mexsus tekshürüsh we bahalash xizmiti elip barghan.

Xewerde éytilishiche aptonom rayonluq maarip komitéti teripidin élip bérilidighan bu qétimqi tekshürüsh we bahalash xizmiti ikki kün dawamliship, bu jeryanda aldi bilen oqughuchilar arisida öz idiyisini tekshürüsh, öz idiyisini melum qilish qatarliq türlük paaliyetler élip bérilidiken. Andin maarip komitétining tekshürüsh guruppisidikiler oqughuchilarning özini tekshürüsh doklatigha asasen, nomur qoyush usuli arqiliq bahalash élip baridiken.

Xewerde ilgiri sürülüshiche, hazirdin bashlap, ikki ay ichide, bu xil tekshürüsh uyghur élidiki herqaysi aliy mekteplerde nöwet bilen élip bérilidiken.

Chetellerdiki analizchilar, xitay hökümitining uyghur élidiki aliy mekteplerde bu xil siyasiy idiyiwi tekshürüsh élip bérishi mezkûr jaydiki oqughuchilarning kallisigha pütünley komunizim idiyisini singdurushni meqset qilghanliq" dep körsetmekte. (RFA-Mehriban)

Amérika we xitay otturisidiki soda munasiwiti jiddiylishishke bashlidi

Amérika bilen xitay otturisidiki soda munasiwiti barghanséri jiddiyleshmekte. Yéqinda amérika hökümiti dunya soda teshkilatigha xitayning üstidin resmiy erz sunup, amérikining nurghunlighan kino - Filimi, muzikisi, kitab we kompyutér yumshaq détallirining xitayda xalighanche qanunsiz köchürüp sétiliwatqanliqini hemde xitay hökümitining bu xil qanunsiz köchürüp sétish, xalighanche marka oghrilap sétish qatarliq qilmishlarning barghanséri ewj élip kétiwatqanliqini körüp turupmu, jiddiy chare- Tedbir qollanmaywatqanliqini otturigha qoyghan. Xitay hökümiti bolsa tenqidini qobul qilish emes, eksinche buninggha qattiq naraziliq bildürüp, amérikining bu xil eyiblishini "yolsizliq' dep körsetti. Mutexessisler amérika we xitay otturisidiki soda munasiwitining kelgüsi heqqide türlük köz-Qarashlarni bildürmekte.

Xitayning Herbiy Küchi Dunyagha Tehdit Elip Kelelmeydu

<Germaniye dolqunliri radiosi > da elan qilinghan bir maqalide, yadro küchke ige bashqa döwletlerge sélishturghanda Xitayning nöwettiki herbiy küchining tolimu ajiz ikenliki we dunyaning bixeterlikige hech bir tehdit élip kelelmeydighanliqi bayan qilindi.
Shiwitsiyening Stokohlom shehridiki < Xelqara tenichliqi tetqiqat merkizi > teripidin elan qilinghan doklattin neqil keltürülüp yézilghan bu mulahizide, Xitayda nöwette qollunushqa bolidighan yadroluq oq béshidin 130 danisi barliqi, Amerika we Rosiyening her biride buxil yadroluq oq béshidin 5500 danin barliqi, Firansiyening 348 dane, Engiliyening 185 dane barliqi, yene Shimali Yawropa elliride 440 dane yadroluq oq béshining mewjutluqi bayan qilinghan bolup, kéyinki yillarda Amerika bashchiliqidiki shimali atlantik ehdi teshkilati ottura asiyadiki herbiy küchini üzlüksiz ashurushqa bashlighan, hazir Afghanistandila <Nato> ning 43 ming eskiri mewjut.
Xitayning herbiy xirajitining éshish süritimu anche yuquri emesken, mesilen, 1989 – yili Xitayning herbiy xirajiti xelq igiliki omomiy kirimining 1.7 pirsentini, 97– yili 2.8 pirsentni, 2000– yili 2.4 pirsentni, hazir bolsa texminen 5 pirsentini igelleydiken.

Xitayning Sherqiy Türkistandiki Mashinlashqan Herbiy Qisimliri

Maniwer Ötküzdi

<Azatliq armiye géziti> ning 4– ayning 24– küni xewer qilishiche, mushu ayning 23– küni, <keri injiang herbiy rayoni> gha qarashliq melum arqa sep teminat qismi bilen mashinlashqan qismi birlikte teng’ri taghliri etekliridiki bir herbiy bazida maniwer élip barghan.
Bu qétimqi herbiy maniwerning meqsidi, Xitay azatliq armiyesining dalida urush qilish iqtidarini ashurushtin ibaret iken..