Xitay Hökümitining Kelgüsidiki 15 Yilliq Pilani

Nöwette dunya xelqliri ichide sani bekmu tizlik bilen köpiyip kitiwatqan birla xelqning xitay xelqi bolghanligi xelqaragha melum bolup turghan bir hadise. 2006-yili xitay xelqi 7 milyon kishi köpeydi. (“Germaniye dolqunliri” Radiosining 3 ayning 2 küni bergen xewiri) Her yil bu köpiyish hadisisi toxtalghusiz dawamliship kitiparudu.
Xitay hökümiti bolsa öz ishgaliyiti astidiki Sherqiy Türkistanda “planlıq tughut siyasiti yolgha qoyulghandin kiyinki mezgilde 3 milyondin artuq bowaq az tughuldi” (AFP) dep maxtinip yürmekte. Bu ehwalgha qarighanda meyli “tughut cheklesh ponkitliri” diki xadimlerghe bolmusun, meyli herqaysi doxturxanlarda weziypilik xadimlerghe bolmusun xitay hökümeti teripidin “mexpiy xizmetler”ni ijra qilis weziypiliri tapshurghanligi melum bolup turudu. Yana xitay ayilelerghe qarita noposning köpiyshi üchün türlük étibar bérish siyasetlirini yolgha qoyush bilen öz ara keng kölemde teshwiq qilip xitay noposini östürmekte. Qandaq digende, xitay hökümiti Sherqiy Türkistanda we xitayning ichkiri ölkiliride oxshash “planliq tughut siyasiti”ni ijra qiliwatqanlighini ilan qilsa nime üchün xitay xelqining sani üzliksiz köpiyip sherqiy Türkistan xelqining sani normal halda ösmeywatudu?
Undaq bolghanda xelqarada ishgaliyetchi we atsimitsiyechi xitay hökümitining öz xelqining köpiyshi üchün mexsus bir program ijra qiliwatqanlighi pikri peyda boludu.

Yana bir tereptin qarighanda Xelqaraliq kishilik hoqoq teshkilatliri, Xitay hakimiyitining “pilanliq tughut siyasiti” sewibi bilen bezi Xitay ayililirining yengi tughulghan qiz bowaqlarni öltürüwitip oghul tépishqa yüzlengenlikini xitaydiki yilliq kishilik heqliri depsendichilikliri doklatliri arqiliq eyiplep kelmekte.

2007-yili Xitayning ichkiri ölkilirighe “Bir ailidin birni elip mengish” siyasiti buyiche Sherqiy Türkistan yashliri xitay ölkilirige ishleshke berishqa mejburlanmaqta. Shundaqla Sherqiy Türkistandiki Wilayet, nahiye we yezilarda xitay hökümiti mexsus “ish'xanilar” tesis qilip, her qandaq yalghan wediler bilen yezilardiki qizlirimizni türkümlep Xitayning ichki ölkilirige, ishleshke iwétish seperwerliki bashliwetti. Qizlirimizni “ishchilik” üchün xillash jeryanida hökümet xadimliri “chirayliq bolush, toy qilmighan bolush”dighenge oxshighan shertlirini otturgha qoyghan.
Yana “Germaniye Dolqunliri” Radiosining bergen xewiride Xitayda erler omumiy noposning 51.5 pirsentni igellighen bolup, yengi tughulghan bowaqlarning ichide oghullarning sani köp bolghanligi üchün bezi xelqara analizchiler kelgüsi 15 yilda 30 milyon erkishining Xitayda xotun tapalmaydighanlighini bayan qilishmaqta.

Xitay hökümitining “Bir ailidin birni elip mengish” shuarini kötürüwelip Sherqiy Türkistanning yeza- nahiyeliridin mexsus halda namrat dehqan aililiridiki yash qizlirimizni türkümlep Xitayning ickiri ölkilirghe “ishleske” elip ketishi kelgüsidiki 15 yilning qaranguluk pilanini ochuqmu ochuq körsütüp turmaqta.

İshqaliyetchi Xitay hakimiyiti bir tereptin,“eshincha emgek küchlirini ichkiri ölkilerge(Xitay ichige) berip ishleshke seperwer qilish”siyasitini yolgha qoyup, yana bir tereptin poyiz leniyesi arqiliq türküm-türkümlep Sherqiy Türkistangha her küni neche minglighan Xitay aqqunlirini yötkep kilip orunlashturiwatudu.
“Eshincha emgek küchliri”ghe ige bolghan Sherqiy Türkistangha nime üchün yana Xitayning ickiri ölkiliridin yallanma Xitay aqqunlirini bashlap kilidu?

Yawrupa Sherqiy Türkistan Birliki teshkilati teripidin <Yawrupada Noruz > namliq sen’et kechiliki misli körülmigen derijide tentenilik we muwapiqiyetlik ötküzüldi.

< Dunya Uyghur Qurultiyi > qarmighidiki < Yawrupa Sherqiy Türkistan Birliki > teshkilati teripidin 3 ayning 24 küni Germaniyening München shehride ötküzülgen < Yawrupada Noruz > namliq sen'et kechiliki misli körülmigen derijide tentenilik we muwapiqiyetlik ötküzüldi. Sen'et nomurlirining nepis we molluqi, kespiy sewiyesining yuqurliqi, teshkillesh hizmetlirining tertiplik we mukemmelliki, sehne mohiti we dekiratsiyening güzelliki, shundaqla nomur orundap chiqqan qiz yigit we omaq ösmürlirimizning jushqunluqi bilen, bu qetimqi Noruz sen'et kechiliki pütün tamashibinlarning qelbini lerzige saldi.Germaniyediki Uyghur jama'iti, bu qetimqi Nozur sen'et kechilikige intayin yuquri baha berishti we özlirige untulmas bir keche yashatqan < Yawrupa Sherqiy Türkistan Birliki > teshkilati rehberlik hey'itige bolghan minnetdarliqlirini izhar qilishti. <Yawrupada Noruz> sen'et kechiliki, shenbe sa'et 19 da Germaniyening München shehridiki <Kulturhaus Milbertshofen> namliq mediniyet merkizining körkem zalida resmiy bashlandi. Nechche yüz kishilik bu zal tamashibinlar bilen liq tolghan bolup, paaliyetke München shehridiki Uyghurlardin sirt yene Germaniyening bashqa sheherliride yashawatqan Uyghurlarmu Noruz kechilikige qatnishish üchün alahide kelgen idi. Undin bashqa yene Amerikining Münchendiki Konsuli, Qazaqistanning Shiwitsiyediki konsuli, Germaniyediki Xelqaraliq teshkilatlar we Türk islam teshkilatlirining mesullirimu teklipke bina'en kelip tamashibinlar qataridin orun alghan idi.
Noruz sen'et kechiliki ayaqlashqanda, bu qetimqi pa'aliyetni teshkilligen < Yawrupa Sherqiy Türkistan Birliki > ning reyisi, < Dunya Uyghur Qurultiyi > ning bash katibi Dolqun Eysa ependi söz qilip, Qurultay reyisi Rabiye Qadir xanimgha, Qurultaygha we < Yawropa sherqiy türkistan birlkige wakaliten, bu qetimqi sen'et kechilikning intayin muwapiqiyetlik ötküzülishig ejir singdürgen we küch serip qilghan barliq qerindashlarha bir birlep teshekkür bildürüp ötti.