Yukarı
32.Sayı
32.Sayı Ugurca
32.Sayı Aile
32.Sayı Tam Sayfa
Uygur Kültürü-32

 

UYGUR KÜLTÜRÜ

-7-

 

Devam Edecek
 

Kaynak: Mehmet Emin Buğra Külliyatı-
Yayıma Hazırlayan M.Yunus Buğra.
Ankara Haziran 2005

NİYAZ KIZ-3

 
   

 Devam Edecek
Dr. Mesut Sabri Baykozi Ve Eserleri
Yayına Hazırlayan Diş Tb. Gültekin Baykozi

Uygur Deyim ve Atasözleri


Suning béshi lay bolsa ayighimu lay bolidu
Su baştan çamurluysa, sonunda da çamurlu olur.
Bashqilarning dastixinida méhman uzatmaq.
Başkasının sofrasında misafir ağırlamak
Boyaq bilen boyighiqe téshingni, bilim bilen zinnetligin ichingni.
Boya ile boyamaktansa dışını, Bilim ile süsle içini.
Bashqilarning hörmiti özige.
Başkalarının hürmeti kendine.
Baghlaqtiki it owgha yarimas.
Bağlı köpek av için yaramaz.
Békarning cholisi yoq.
Bashqilarning juwisida terlimek.
Başkasının kocuğunda terlemek.
Boş adamın boş zamanı yok.
Békargha turghiqe békargha ishle.
Boş durma boşa çalış.
Danni öyde yep bashqa yerde kakilimaq.
Yemi evde yiyip, başka yere yumurtlamak.
Dost yighlitip éytar, düshmen küldürüp.
Dost ağlatıp söyler, düşman güldürerek.
Guman imanni qachurar.
Şüphe imanı kaçırtır.
Gepni qil sighar yerge, suni sep singgen yerge.
Söz söyle uygun yere, suyu serp sinen yere.
Gep yüzde yaxshi, kawap ziqta.
Söz yüze karşı, kebap şişte iyidir.
Gep bir qulaq ikki.
Söz bir kulak iki.
Yiraqtiki tuqqandin yéqindiki hoxna yaxshi.
Uzaktaki akrabadan, yakındaki komşun iyidir

Özengni ching tut, hoxnangni oghri tutma.
Kendini sağlama al, komşunu hırsız tutma..
Xuptendin qéchip tarawigha uchrimaq.
Yatsıdan kaçıp teravihle karşılaşmak
Ikki putni bir ötükke tiqmaq.
İki ayağını bir pabuca sokmak.
Ish ustisidin qorqar.
İş ustasından korkar.

BAHÇESARAY
YENİ SAYI ÇIKTI

SAYI :42

İsteme Adresi:

Akkoyunlu Sok No: 52, Dr. Ahmed İhsan Kırımlı Kırım Tatar Türkleri Kültür Evi,
Çapa - İstanbul
Tel :
+90 (212) 534 92 31 - Belgegeçer :
+90 (212) 635 26 11
www.bahcesaray.orge
e-posta : istanbul@kirimdernegi.org

 

Türkistan Şarkı ve Türkü Güfteleri

A. Şekür TURAN

 

 

 

 

 

 

APPAK APPAK TOŞKANLAR

APPAK APPAK TOŞKANLAR SAYDA OYNAYDU
ÖYLENMİGEN YİĞİTLERİNG TOYDA OYNAYDU
AH TOYDA OYNAYDU, AH TOYDA OYNAYDU,

BADAM KAPAK, YUPKA TAMAK HALİMNİ SORSANGÇU
ÇAÇI SÜMELEK, BELİ KÜMELEK HALİMNİ SORSANGÇU

ATIM YUMALAP, SUNDURADU İGERİMNİ EY
ATA ANAM EPPEMEYDUN SÖYGENİMNİ EY
AH SÖYGENİMNİ EY, AH SÖYGENİMNİ EY

BADAM KAPAK, YUPKA TAMAK HALIMNI SORSANGŞU
ÇAÇINGIZ KARA, ÇAÇINGIZ UZUN HALIMNI SORSANGçU

YIĞLIMANG KIZ, YIĞLIMANG KIZ TOYINGIZ BOLDI
ALTUN BİLEN TÖŞEGİNGİZ ÖYİGİZ BOLDİ
AH ÖYİNGİZ BOLDİ, AH ÖYİNGİZ BOLDİ,

BADAM KAPAK, YUPKA TAMAK HALIMNI SORSANGŞU
ÇAÇINGIZ KARA, ÇAÇINGIZ UZUN HALIMNI SORSANGÇU

O YAN ÖTEP, BU YAN ÖTEP ALAY KÖNGLENGNİ
KAÇUGUNING BALASİDEK, İGEY BOYNİNGNİ
AH İGEY BOYNİGNİ, AH İGEY BOYNİGNİ

BADAM KAPAK, YUPKA TAMAK HALIMNI SORSANGŞU
ÇAÇINGIZ KARA, ÇAÇINGIZ UZUN HALIMNI SORSANGÇU

KARA KARA KARGALARNİ HARMANDA DEYDU
ÖYLENMİGEN YİĞİTLERNİ ARMANDA DEYDU
AH ARMANDA DEYDU, AH ARMANDA DEYDU

BADAM KAPAK, YUPKA TAMAK HALIMNI SORSANGŞU
ÇAÇINGIZ KARA, ÇAÇINGIZ UZUN HALIMNI SORSANGÇU

Bu Türkü Doğu Türkistan'ın Hoten vilayetine bağlı Guma kazasında yaygın bir türkü olup, diğer yörelerde de başka varyantları vardır.

 

ALTUN BÖŞÜK

MEN TUĞULUP OYNAP ÖSKEN
KIZIL GULDEK BAĞLAR KALDİ.
İĞİZ İĞİZ BOY ÇİRAYLİK
YAKUT TAŞLIK TAĞLAR KALDİ

BOĞA, MERAL PADA PADA
OYNAP YÜRGEN SAYLAR KALDİ
TAĞ BAĞRIDA OYNAP SEKREP
BOTAÇAKLAR, TAYLAR KALDİ

İĞİZ TAĞNİNG YAN BAĞRİDA
SUVLAR AKIP, KENG KOYNİDA
KUŞLAR SAYRAP, HER YANIDA
YEŞİL YEŞİL KIRLAR KALDI

SUV BOYUDA ŞILDIRLIŞIP
TAZİM KILİP, BAŞ İĞİŞİP
MEN YİTİMNİ UZUTUŞUP
LEYLİ-MECNUN TALLAR KALDİ

CİM-CİT KÖÇE, AYDIN KİÇE,
BULAK BOYLAP, BAĞÇE BAĞÇE
YULDUZ SANAP, TANG ATGUNÇA
OYNAP ÖSKEN ÇAĞLAR KALDİ.

KALDİ YURTUM, KALDİ BAHTIM
KALDİ MİNİNG HÜR CENNETİM,
YAV KOLİDA KARA BAHTIM,
ALTUN BÖŞÜK YURTUM KALDİ

Bu güzelleme Doğu Türkistan şairlerinden Abdurrehim Ötkür'e ait olup, yalnız “Altun Böşük” olarak söylenen kısmı, Mesut Sabir'in yazdığı, Niyaz Kız piyesinden alındı.

 

 

SİZDEN GELENLER

 

 Şiir Yaz

Vatan Anadolu cennet misali,
Yurdundan ilham al, öyle şiir yaz
Hep zora talip ol, karlı dağların,
Ardından ilham al, öyle şiir yaz
 

Çirkinlikler hep karşında dursada
Pak ruhuna sıkıntılar versede
Kalleş, kaypak, dönek kullar varsada
Merdinden ilham al, öyle şiir yaz
 

Bir mübarek yüzden, bir ak alındın,
Feyiz alıp tutun, düşme dalından,
Allah'ın sevgili, makbul kulundan,
Ferdinden ilham al, öyle şiir yaz
 

Gelecek meçhüldür, âti sislidir,
Yalan dünya şatafatlı süslüdür,
Mümin hüzünlüdür, Mümin yaslıdır,
Derdinden ilham al, öyle şiir yaz
 

Ne? Dersen; İslâmın isteği asıl,
Abdestte, namazda üsül var üsül,
Ne demek teyemmün, nasıldır güsül,
Şartından ilham al, öyle şiir yaz
 

Haramlar, Mekruhlar, yasaklar belli,
Güzel ahlâkla dol, ol tatlı dilli,
Otuz iki tamam, sen farzın elli,
Dördünden ilham al, öyle şiir yaz
 

Ne varsa yürekte, Göçer aşık yaz,
Yazmaklada kalma, sen haykır biraz,
Siyah beyaz değil, boz yeleli boz,
Kurdundan ilham al, öyle şiir yaz
                                                İsa Göçer

 

 DENİLMEZ

Başın öne düşmesin, alnını yukarda tut,
Sevda için çekilen, dertlere dert denilmez.
Sahibinin sesiyle, arkasına beşyüz it,
Takılıp havlamayan, kurtlara kurt denilmez.

Bugün sen tohumu ek, “yarın” biçsin ekini,
Dalından meyve yiyen, inkâr etmez kökünü,
Nefsini yere çalıp, milletinin yükünü,
Aşk ile kaldırmayan, sırtlara sırt denilmez.

Bu mübarek memleket, masada mı alındı,
Namus kabûl edildi, candan aziz bilindi,
Gerekince uğruna, seve seve ölündü,
Kanını vermediğin, toprağa yurt denilmez.

Hak bugün güçlünündür, hakkı haklının sanma,
Özündeki gücü bul, masallara inanma,
Boran delirip dursun, yolundan asla dönme,
Yolcu yolunda gerek, havaya sert denilmez.

Asla köle olmadık, beşbin sene boyunca,
Düşman hiç değişmedi, halâ eski huyunca,
Maske ile önüne, yine Sevr’i koyunca,
Pençe vurup yırtılır, düşmana yırt denilmez.
                                                     İlhan Esen

                                            

 KARADENİZDEN
DOĞU TÜRKİSTAN'A İŞKENCE
YAPAN ÇİN'E UYARI


Doğu Türkistan Uygurumun değilse;
Söyle kimindir bunca tarihi destan?
O, işkenceyle Çin önünde eğilse;
Lânet okur O'na bütün Türkistan !

Yeter artık, bunca işkence ne, ey Çin!
Aynısı sana yapılsa ne yaparsın?
Kurtuluş farz oldu tüm Uygurlar için…
Niçin hak sanarak bâtıla taparsın?

Saymakla bitmez bunca işkencelerin…
Nasıl dayandı Uygur masumlar, nasıl?
Sonu geliyor en korkunç gecelerin…
O güne kadar istediğin kadar kasıl…

Tarih şahit, Allah şahit ve biz şahit…
Bu zulümlerin asla kalmaz yanına…
Boşuna mı bunca gazi, bunca şehit?
Helâk olmadan dön Hak'kın divanına…

Zulmlere Karadeniz isyan ediyor;
Doğu Türkistanlının suçu ne, ey Çin?
Bir bak ki bu hale insanlık ne diyor?
Haykırışımız Doğu Türkistan için…

Bu işkence reva değil Uygurlara;
Allah, vatan âşığı Müslümanlara…
Doğu Türkistan gebedir pür-nûrlara…
Selâm olsun nice Osman Baturlara…

En korkunç idamlar Çin'de sahnededir;
İçim parça parça onları görünce…
Suç sayılanlarsa birer bahanedir;
Kur'ân, İslâm, Türklük suç, Çin Örgütünce.

İzm'ler Yutacak seni sakın unutma!
Bütün Dünya öğrendi Çinin zulmünü…
Tarihten ders al, ey Çin, sakın kin tutma;
Sen de öğren artık hak dinin özünü…

Firavn'e, Nemrud'a, Neron'a ne oldu?
Moskovada ki Lenin Heykeline bak!
Konfüçyüs bile size yabancı oldu…
Bu yanardağ patlarsa sizi yakacak…

Mazlumların feryâdını duy, âh alma!
Onların da sahibi var, gâfil olma …
Bu dünya fânidir, değil ebedî, salma;
Ey Çin haddini bil, kuduz gibi dalma..!

Ey Doğu Türkistanlılar, selâm size!
Kutlu olsun birliğiniz Kayseri'de…
Erciyes de hayrandır can ülkenize…
Türkün adıda güzeldir, eseri de…

İsa Yusuf Alptekin'i de tanıdım;
Sağlığında elini öptüm Trabzon'da.
Öyle ulu ki; Kaşgarlı Mahmut sandım;
Türkistan'ı anlattı Trabzon'da

Elbet kurtulacaktır Doğu Türkistan!
Ne farkı vardır Türkiye'den, Kıbrıs'tan?
Kayseri'den, Konya'dan, Trabzon'dan, Kars’tan?
Hepsinin öz adı Turan,Oğuzistan…

Artık, Göktürklere Çin zulmü olmasın;
Uygurlar Çin'den vatan hakkını alsın…
Çin vahşetleri kardeş cânı almasın;
Dünya, bu zulme hiç seyirci kalmasın…

Allaha reva mıdır bunca ezilmek?
Gece-gündüz haksız kurşuna dizilmek?
Yeter mi hiç, hunharlığa üzülmek?
Farzdır, Türkistan cihadını farz bilmek…

Müslüman ve Türk olmak yücedir yüce…
Şehit ve gazi olmak, yüceden yüce…
Öz vatanlarında nedir bu işkence?
Allah zafer verir mazluma ilkönce…

OKYANUS MUSTAFA YAZICI
 

İSTİKLÂL GAZETESİ OKUMAK
İSTİKLÂL MARŞINI OKUMAK GİBİ
HEYECANLI

Yaklaşık iki yıldır tanıdığım İstiklâl gazetesini okumak bana İstiklâl Marşımızı okumak gibi heyecan veriyor. Çünkü: bütün esir, mazlum ve mahkûm insanları kurtarıp mutlu etmek aşkını kazandırıyor insana. Bir anda kendinizi orta Asya'da, Türkistan'da, Azerbeycan'da, Kayseri'de, Trabzon'da, Kıbrıs'ta, Kırımda, Trakya'da, Kerkük'te buluyorsunuz. Eski Türk destanlarındaki hatıralarda yaşıyorsunuz. Çanakkale'de, Büyük Taarruz'da Sakarya'da İstiklâl Marşını haykırır gibi oluyorsunuz. İşte ben gazete buna derim. Dili Türkçe'nin tâ kendisi. Türkler Efendilerin Efendisi… Okurken hiç yormuyor ve güçlendiriyor insanı… Erciyes Dağı gibi başınız karlı gibi görünse de gerçek düşünceler kazanıyorsunuz. Gerçek tarihimizi ve tabii hayatımızı arıyorsunuz. Bu gazeteyi benim yüksek tahsil yaptığım Kayseri'de yayınlayanları Canü gönülden kutluyor ve başarılarının devamını diliyorum. Esir, mahkûm, mazlum ve mahkûr (hakir görülen) dindaş ve soydaşlarımız kurtarılmayı bekliyor. Elbet yeni Fatihler ve yeni Atatürkler yetişecektir. Türkiye ve Anadoludaki ne analar ve babalar hep bu yeni kahramanları yetiştirmeye çalışıyor. İşte onların gazetelerinin adı istiklâldir. Bu istiklâl bütün İslâm âleminin ve Türk dünyasının İstiklâlinin ve İstikbâlinin adıdır. Bir zamanlar Mehmet Âkif Ersoy devrinde de böyle bir gazete çıkmıştı.
Ne mutlu Türküm diyene!
Ne mutlu Müslümanım diyene!
MUSTAFA YAZICI

TRABZON DA MEŞHUR
DESTANLAR VE EFSANELER

Derleyen Ve Hazırlayan
Mustafa Yazıcı
2004- TRABZON

 

 

 “Trabzon'un Demiryolu ve Tren Davası”

 

Doğu Türkistan dan İnsan Manzaraları

 

 

"Savaşın zevkini almak isteyenler Türklerle savaşsınlar.”
TOWSHEND
“Türklerin biricik sevdikleri şey hak ve hakikattir. Ve hiçbir haksızlık yapmadıkları halde haksızlı uğramışlardır.”
William Pitt (İngiliz Devlet Adamı)
"İnsanları yücelten iki meziyet vardır: Erkeğin cesur, kadının iffetli olması! bu iki meziyetin yanı başında her iki cinsi şereflendiren tek bir fazilet vardır: Vatana bağlı olmak! Bu meziyetler ve bu fazilet en büyük kahramanlığı doğurur. İşte Türkler bu çeşit kahramanlardandırlar ve onun için öldürülebilirler fakat mağlup edilemezler." Napoleon Bonapart
"Bütün milletler içinde cesaret ve şecaatte Türklerden daha ileride olan ve büyük amaçları uğrunda daha ileri gidebilen bir millet yoktur.
İBN HASSU
"Yeryüzündeki en ilahi disiplin Türk askerlerindedir.”
POSTEL
"Türkler yaltaklanma, yaldızlı sözler, münafıklık, kovuculuk, yapmacık, yerme, riya, dostlarına karşı kibir, arkadaşlarına karşı fenalık, bi'dat nedir bilmezler. Çeşitli fikirler onları bozmamıştır.
Türkler pek namuslu insanlardır.”
ARAP ALİMİ CAHİZ
Kılıcı insafsız bir beceriyle kullanan Türk'ün eli, yendiği insanların yarasını sarmakta da ustadır.
Lord Byron
Türkler devlet yıkmakta ve devlet kurmakta birinci sınıf ustadır. Ülkeleri değil kıtaları altüst etmişler ve korkunç saldırışlar arasında sarsılması hiç de kolay olmayan egemenliklerini yaratmışlardır. Tarih Türklerden çok şey öğrendi. Onların elinden çıkma öyle eserler vardır ki uygarlık için birer süs olmaktadır.
Hammer

 

ZİYARETÇİ  DEFTERİ    MUNAZİRE MUNBİRİ    GUESTBOOK

Giriş Yukarı Ağustos-2004 1.Sayı Eylül-2004 2.Sayı Ekim-2004 3.Sayı Kasım-2004 4.Sayı Aralık-2004 5.Sayı Ocak-2005 6.Sayı Şubat-2005 7.Sayı Mart-2005 8.Sayı Nisan-2005 9.Sayı Mayıs-2005 10.Sayı Haziran-2005 11.Sayı Temmuz-2005 12.Sayı Ağustos-2005 13.Sayı Eylül-2005 14.Sayı Ekim-2005 15.Sayı Kasım-2005 16.Sayı Aralık-2005 17.Sayı Ocak-2006 18.Sayı Şubat-2006 19.Sayı Mart-2006 20.Sayı Nisan-2006  21.Sayı Haziran-2006  23.Sayı Temmuz-2006  24.Sayı Ağustos-2006  25.Sayı Eylül-2006  26.Sayı Ekim-2006  27.Sayı Kasım-2006  28.Sayı Aralık-2006  29.Sayı Ocak-2007  30.Sayı Şubat-2007 31.Sayı Nisan-2007 33.Sayı Mayıs-2007 34.Sayı Haziran-2007 35.Sayı Temmuz-2007 36.Sayı Ağustos-2007 37.Sayı Eylül-2007 38.Sayı Ekim-2007 39.Sayı Kasım-2007 40.Sayı Aralık-2007 41 Sayı Ocak-2008 42.Sayı Şubat-2008 43.Sayı Mart-2008 44.Sayı Nisan-2008 45.Sayı Mayıs-2008 46.Sayı Haziran-2008 47.Sayı Temmuz-2008 48.Sayı Ağustos-2008 49.Sayı Eylül-2008 50.Sayı Ekim-2008 51. Sayı Kasım-2008 52. Sayı Abone İşlemleri TEBRİK MESAJLARI Gazete Bayilerinde YAZARLAR Künye