NESLİMİZ YOQAPKETMİSUN

Her qaysi dunya milletliri özlining mewjudliqini mengü saqlap qilish üchün ösüp yetiliwatqan balilirining her cihettin yaxshi telim terbiye elishigha ehemiyet biridu. Biz Sherqiy Türkistan xelqimu jenimizning bariche til edibiyat, dinniy etiqat, Sherqiy Türkistan tarixi, örp-adet ke oxshighan milliy we meniwiy hesletlirimizni ögünüshning we ögütüshning qanchilek ehemiyetlik ikenlighini balilirimizgha yaxshi uxturishimiz we bu wezipining boynimizgha dinniy, milliy, insaniy we wicdaniy bir qerz ikenlighini hich qachanda esimizdin chiqarmasligimiz lazim kelghenligining perqide bolushimiz kirek.
Emma, qanxor xitay ishqaliyti astidiki wetinimizde biz Sherqiy Türkistan xelqining ewel alla birla umit menbeyimiz bolghan perzentilirimiz, yash ösmürlirimiz qattiq we echinishliq bir tehdit astida turiwatudu. Nimishqa? Dighende wetinimiz Sherqiy Türkistanning her qaysi yer asti we yer üsti bayliqlirini xalighenche talan-taraj qiliwatqan, xelqimizghe dawamliq surette mengü namratchiliqni, türlük depsendichiliklerni, erqiy töwenlesh we kemstishtek geyri insaniy qilmishlerni rawa körüwatqan xitay mustemlikichiliri barghansiri galcirliship chekidin ashqan bir weziyetke pürkündi.

Lop-Nor'da 1964- yilidin tartip dawamlashturiwatqan atom sinaqliri bilen millitimizning cismaniy we rohi kiselliklerge muptila bolushigha sewepchi bolghandin tashqiri Sherqiy Türkistanda ekologiye sistimisinin qattiq derijide bulghunishini keltürüp chiqti. “planliq tughut” sepsitisini yolgha qoyup, ochuq mu ochuk texi tughulmighan Uyghur perzentilirini öltüriwatudu. Sherqiy Türkistanliq ayallirimizning ana bolush hoquqini qolidin tartiwilish üchün türlük bahaniler bilen mexpiyane suiqestlerni ijra qiliwatudu.

İtiqat cihetide bolsa her qandaq xelqara extnamilerni depsende qilip Sherqiy Türkistan xelqining esirlerdin tartip itiqat qilip keliwatqan İslam dinigha shiddet bilen bir öchmenlik siyasiti yürgüzüwatudu.Mexpiyetlik bilen hem bolsa dinniy telim-terbiye algchihuchilarni we bergüchilerni qattiq jazalap kelmekte…

İshgaliyetchi Xitay mustemlikichilerining bu qilmislirining hemmisini ashuriwetidighan nesre bolsa, axirqi bir neche yil ichide Sherqiy Türkistandin Xitayning ichkiri ölkilirighe Uyghur balilarni elip ketip ulerni her qandaq jinayi ishlerge selish hadisiliri bolmaqta. Sherqiy Türkistangha yaman niyet bilen kelghen adem bedikliri yashliri 4 yashtin 10 yashgice bolghan ösmür- balilarni xitay ölkilirige aldap elip ketkendin keyin bu balilarni qara niyetlik kishilerghe setiwetish, zeherlik chekimlik satquzush, yanchuqchiliq oghriliq we ilgirde qatilliq qildurishtek ishlerghe seliwatudu. Bu balilarning bu ehwallerghe duch kelishlirining birla sewibi bolsa ulerning ayililirining iqtisadiy ehwalining nacharliqi, yene bir tereptin bilim sewiyisining töwen bolghanliqliri bolup, bichare xelqimizni neche on yillardin tartip namratchiliqga we maariptin merhum bolushqa mehkum qilghucilar bolsa yana shu ishgaliyetchi xitay mustemlikichiliri bolmaqta.

Musteqilliq körishi beriwatqan Sherqiy Türkistan xelqining közining nuri, kilicektiki birla uımidi bolghan Uyghur ösmür-balilarning kündin künghe xitay ölkiliride xitay topigha qoshulup yoqapketmeslikliri üchün her qaysi dunya döletliridiki Sherqiy Türkistan teshkilatliri bu heqte jiddiy tutush qilip BD Teshkilatining munasiwetlik organlirini we herqaysi xelqara kishilik hoquk teshkilatlirini tizlik bilen agalandurushliri kirek..

Wang Le Chuan, Qoralliq Saqchi Qisimlirigha Qilghan Sözide, < Xinjiangning(Sherqiy Türkistan) Muqimliqini Qogh’dash Wezipimiz Intayin Japaliq we Musheqqet > dep Körsetti

“Xinjiang(Sherqiy Türkistan)geziti” ning xewiride körsütülishiche, < Aptonom rayonluq(Sherqiy Türkistan) partikom > ning sekritari Wang lechuan, 1 – ayning 29 – küni chaqirilghan < 2 – nöwetlik Xitay qoralliq saqchi qisimliri Xinjiang(Sherqiy Türkistan) bash etriti partikomi > ning  17 – qetimliq kengeytilgen yighinida qilghan sözide, Sherqiy türkistanni ish’ghal qilip yatqan Qoralliq saqchi qisimliridin, telim – terbiye we herbiy meshiqni kücheytip, partiyening sadiq eskiri bolup, muqimliqni qogh’dash üchün küresh qilishni telep qilghan we < Xinjiangning(Sherqiy Türkistan) muqimliqini qogh’dash wezipimiz intayin japaliq we musheqqetlik > dep körsetken.

Xitay qoralliq saqchi qisimlirining Sherqiy türkistanda turushluq bash etriti mexsusla bu rayonda yüz bergen yerlik Xelq isyanlirini, milliy topilanglarni we Uyghurlarning milliy heriketlirini basturushqa mesul bolup, ularning sani texminen 100 ming etrapida we pütün wilayet we nahiyelerde digüdek shöbe etiretliri bar. Adette Sherqiy türkistandiki ölüm jazalirinimu Qoralliq saqchi qisimliri ijra qilidu.
 

Nurbekri, < Wetenperwer Diniy Zatlar > ni Terbiyilesh Xizmitini

Ching Tutushni Telep Qildi

< Xinjiang(Sherqiy Türkistan) geziti > ning xewer qilishiche, 2 – ayning 1 – küni Ürümqide, < Aptonom rayonluq(Sherqiy Türkistan) birliksep bölümi, milliy we diniy ishlar komute,tliri mudirliri yighini > chaqirilghan bolup, < Aptonom rayonluq(Sherqiy Türkistan)partikom > ning mu’awin sekritari Nurbekri yighinda qilghan sözide, diniy xizmetni muqimliq xizmitining mohim terkiwi qismigha aylandurup, < wetenperwer diniy zatlar > ni terbiyilesh xizmitini yenimu chongqurlashturup, diniy zatlarni merkezleshtürüp siyasi terbiye berishni, erep tili ögünidighan mekteplerni tertipke selish xizmitini kücheytishni telep qilghan.
 

< Aptonom rayonluq(Sherqiy Türkistan) xelq hökümiti > ning mu’awin reyisi Jappar Abdullamu yighinda qilghan sözide, diniy xizmetni partiye we hökümet xizmitining omomiy weziyiti üchün xizmet qildurushni telep qilghan.
 

Nöwette Sherqiy Türkistan, Xitay hakimiyitining diniy sahege qaratqan besimi we siyasi ziyankeshliki tarixtin buyanqi eng kücheygen dewirde turmaqta. mesjidlerde kompartiyening siyasitini teshwiq qilishni ret qilghan diniy zatlarni < qanunsiz diniy unsur > digen töhmet bilen qolgha elip türmilerge tashlisa, ularning yérige qizilpachaq chala mollilarni yerleshtürüp, ular arqiliq allahning dergahida kompartiyening türlük siyasetlirini teshwiq qilip, mosulman xelqni kompartiyege sadiq bolushqa ündep kelmekte.
 

Shayarda, Tetilde Diniy Telim Alghan 3 Neper Bashlanghuch

Mektep Oqughuchisigha Jaza Bérildi
 

ETIC’ ning wetendin igellishiche, ötken hepte Shayar nahiyesining Toyboldi yézisidiki bashlanghuch mektepning 3 neper Uyghur oqughuchisi qishliq tetildin paydilinip shu yézida yoshurun echilghan Quran kursigha bérip Diniy telip – terbiye élishqa bashlighan. bu ishtin xewer tepip qalghan yéziliq hökümet, derhal mektepning barliq oqutghuchi – oqughuchilirini yighip jiddi yighin chaqirip, héliqi 3 neper balini otturigha chiqirip qattiq tenqit qilghan we bu 3 ösmürge tetil qilmay, her küni mektepke kélip siyasi ögünüshke qatnishish jazasi bergen.
 

Yéziliq hökümet yene bu ishni bahane qilip, bashqa – oqutquchi – oqughuchilarnimu mejburi siyasi ögünüshke qatnishishqa buyrighan.
 

Keyinki mezgillerdin buyan Xitay hökümiti milliy ma’arip sahesige qaratqan dinsizlashturush herikitini alahide kücheytmekte, köpligen mekteplerde oqughuchi we oqutquchilarning öz – ara, < Salamuleykum >, < Xudagha shükri >, < Xudagha amanet > … digenge oxshash diniy tüsni alghan kélimilerni telebbuz qilish cheklengen bolup, oqutquchi – oqughuchilarning Namaz ötüshini, Roza tutushini, heyt we jinaze namazlirigha bérishini qattiq cheklep, xilapliq qilghuchilarni mekteptin heydep kelmekte. Hetta pensiyage chiqqan yashanghan oqutquchilarningmu Diniy pa’aliyetler bilen shughullinishi we Hejge bérishi cheklengen.

Bezi mektep rehberliri shu derijide heddidin ashqanki, Ramazan mezgilide oqutquchi we oqughuchilarning Roza tutushining aldini élish üchün, qesten tamaq orunlashturup, tamaq yiyishni ret qilghuchilarni jazalap kelmekte.

Uyghurlarning Neslini Qurutushtiki Yéngi Taktika

Yéqinqi mezgillerdin buyan Xitay hökümiti, < az tughup, téz bay bolush mukapati > deydighan birnersini oydurup chiqirip, tughmighan yaki birla perzent körgen Uyghur ayililirini mukapatlash, ikki yaki unungdin köp perzent körgenlerni jazalash arqiliq, Uyghurlarning noposining köpüyüp ketishining aldini élishqa tiriship kelmekte.
< Xinjiang geziti > ning xewer qilishiche, 1 – ayning 30 – küni, Ghulja shehrining Toghraq yezisida hökümetning < pilanliq tughut siyasiti > ge emel qilghan 80 ayilining her birige 3000 yüandin mukapat puli tarqitip bergen.

Yene shu kündin etibaren, Ili oblastigha qarashliq 10 nahiyediki 7030 ayiligimu 2109 yüandin < az tughup, téz bay bolush mukapati > tarqitip berilidiken.

< Ili axbarat tori > ning 1 – ayning 17 – künidiki yene bir xewiride körsütülishiche, 2006 – yili pütün Ili oblasti boyiche yerlik déhqan – charwichilar ichide birla perzent körüp, hökümetning < pilanliq tughut sherep kenishkisi > ni alghanlarning sani 30 ming 337 neperge yetip, 2005 – yilidikidin 47.6 pirsent ashqan.

Hökümet terep bolsa teximu köp yerliklerning az perzent

körüshini qolgha keltürüsh üchün, 2006 – yili 37 ming 832

neper kishige mukapat puli tarqitip bergen

Yuqarqi xewerde körsütülishiche, Xitay hökümiti buyil Ili oblastida bir perzent körgen yerliklerni mukapatlash üchün 210 milyon yüandin artuq meblegh ajratqan.
Xitay hakimiyitining Sherqiy Türkistanning yerlik xelqighe qaritilghan < Pilanliq tughut> belgilimiside, Sheherdikilerning ikki, yézidikilerning bolsa 3 perzent körüshige ruxset qilinghan.
Emma Xitay hökümiti, yerlik xelqqe qarita < pilanliq tughut > siyasitini yolgha qoyghan 1988 – yilidin buyan, özi chiqarghan yuqarqi belgilimining rohigha xilapliq qilip, sheher we yézilarda yashawatqan yerlik xelqlerning hemmisini peqetla bir perzent körüshke qistap kelmekte.

Xitay hökümiti, < bir perzent körseng tez bay bolisen > digen sepsetini kötürüp chiqip, bir perzent körgenlerni mukapatlash, türlük jehetlerdin etiwar bérish, ikki yaki üch perzent körgenlerni bolsa siyasi, iqtisadi we ijtimayi jehettin chetke qéqish taktikisini qollunup, ularni birla perzent körüshke mejburlap kelmekte..

Yopurgha Yezisigha Chaplanghan Waraq

2007.02.14 Qeshqerning yopurgha nahiyisidiki déhqanlardin igilengen xewerlerning mezmunigha qarighanda, 2003 - Yili yopurgha nahiyisining térem yézisining teshwiqat taxtisigha "uyghurlar uyqunglarni échinglar, heq hoquqliringlar üchün küresh qilinglar" dégendek sözler yézilghan bir wareqchining chaplinip qélinghanliqi seweblik, bu nahiyining her qaysi yéziliridiki gumanliq dep qaralghan minglarche déhqan yerlik saqchi ponkitliri teripidin tutqun qilinip, soraqqa uchrighan shundaqla éghir jerimane töleshke mejbur bolghan, gerche tutulghan bu déhqanlarning köpinchisi ilgiri axir bolup, bigunah dep quyup bérilgen bolsimu, ularning tartqan iqtisadi hem rohiy ziyanliri tölep bérilmigen. Shundaqla heq hoquqini telep qilghuchilar qayta saqchilarning zomigerlikige uchrighan.

Xitay, rusiye we hindistan tashqi ishlar ministirliri xelqara we rayon xaraktérlik mesililer üstide muzakire élip bardi

2- ayning15- küni xitay tashqi ishlar ministiri li jawshing, rusiye tashqi ishlar ministiri sérgéy lawrow we hindistan tashqi ishlar ministiri pranab mukérjéylarning yéngi déhlida ötküzgen yighini, xitay, rusiye we hindistan söhbet mixanizimining ramkisi ichide ötküzülgen 3 tereplimilik yighinning 2 - Qétim chaqirilishi bolup hésablinidu. Charshenbe künki yighinda li jawshing, lawrow we mukérjéylar dunya weziyiti, bolupmu térrorchiliq, afghanistan, iraq weziyiti, shimaliy koriye we iran yadro mesililirini shundaqla énérgiye mesilisini muzakire qildi. Ular, charshenbe küni söhbet axirlashqanda élan qilghan bayanatta, yuqiriqi 3 döletning hemkarliqi dunya tinchliqini ilgiri sürüsh rolini oynaydu shundaqla 3 dölet söhbet méxanizimi 4 - Bir döletke qaritilmighan, dep tekitligen bolsimu, lékin közetküchiler, asiyadiki bu 3 chong dölet kishilerde amérikining dunya siyasitidiki yétekchilik roligha qarshi küch tengpungluqi qurmaqchi boluwatqanliqi heqqidiki gumanlarni kücheytiwatidu, dep analiz qilishmaqta.