Bashmakale

Mehmet Emin Batur

OQURMENLERGHE CHİNG
           KÖNGLİMİZDİN REXMET EYTİMİZ

Söyümlük, köyümlük ve qedirlik Sherqiy Türkistan dostliri, Shergiy Türkistan azatlıq körishining shanliq mujahitliri we milliy müsteqillik körishimizning müsteqil giziti bolghan İstiqlal Gezitining wapakar, semimiy oqurmenliri! Gezitimizning bir yashqa kirgenligi toghrisida herbirleringler bilen bir yil burun tebrikleshken iduk. Hazirqi künde bolsa İstiqlal Gezitimizning 2 yeshidinmu eship 3- yiligha qedem qoyghanliqini herqaysinglargha söyünüshge tegishlik bir xoshxewer dep beriwatimiz.
Dunyada neshriyatchilikning barghansiri mashaqetlik bir saha bolupqilish mezgilide neshir qilinishqa bashlanghan İstiqlal Gezitining xadimliri, öz üstighe alghan milliy we diyniy wezipining mesuliyitini nahaytimu yaxshi bilidu. Bu sewep bilen shert-sharayitning nime bolishidin qeti nezer Sherqiy Türkistan musteqilliq körishining bir qedem bolsumu algha besishi üchün bu qutluk yolda her daim uchrishis ihtimali mümkin bolghan qiyinchiliqlerni oyun-tamasha dep qarshi alidu.
Ötken 2 yil ichide oqurmenlerning semimiy teqdirleshlirighe, qollap quwetleshlirighe, erishken İstiqlal Gezitining xususiyetlirini sanash toghur kelse, hazirgha qeder bu gezitni üzlüksiz oqup kelghen oqurmenlerning bu heqte pikirlirini alsaq boludu. Likin, özimiz İstiqlal Geziti xadimliri bolush süpitimiz bilen bu heqte pikir bayan qilidighan bolsaq:
1- İstiqlal gezitining xewerliri, wetende bolup ötüwatqan yingi hadiselerdin terkip tapqan bolup, bu xewerlerni mümkün qeder dünya jamaetchilikighe tizlik bilen yetküzüshge tirishidu.
2-İlmiy süpetke ige we muhterem qhelem ustazlirimizning yazghan maqaliliri arqiliq oqurmenlerghe muhim dericide ilmi melumatlerni biridu.
3- İstiqlal Geziti bir qenche künde qarap tashliwitidghan bir gezit bolmastin, öz ichighe alghan mühim xewer we ilmi melumatler sewibidin jiddiylik bilen oqup bolghandin keyin arxipleshke toghur kilidighan bir neshriyat organidur.
4-Neshriyatchiliq exlaqini depsende qilidighan, “toghur pikir we herket” dep qarashqa bolmaydighan mesuliyetsizliklerdin uzaq turudu.
5- Milliy müsteqillik körishimizghe ziyan yetküzidighan her qandaq gep sözlerni qilip, bayanatlarni ilan qilish arqiliq özlirini dunyadiki birla salahiyetlik organ yaki kishidek körüp jürgenlerghe qet'en yol qoymaydu. dighendek yana neche onlighan maddılarni sanash mümkin…
Bolupmu İlim,pen we texnika cihetliridin keng dayiride istipade qilish mümkin boluwatqan 21-esirde, Sherqiy Türkistan Azatlık körishi sahasida ishencilik bir gezit bolush süpiti bilen xizmet qilish imkaniyitighe erishkenligimiz üchün özimizni bextlik sanaymiz.
İstiklal Gezitimizgha ve uning muqeddes mexsidighe dunyaning herqaysi ölkiliridin her yol bilen töwpe qoshuwatqan qedirlik okurmenlirimizghe ching könglimizdin rexmet eytimiz…

Yawrupa ittipaqi xitayni kishilik hoquqni yaxshilashqa chaqirdi
 

2006.06.01
Yéqinda yawrupa ittipaqi, xitayning siyasiy jinayetchilerni ten jazasi bilen
qiynash shuningdek ölüm jazasi ijra qilishtek qilmishlirini özgertishini
teshebbüs qildi.
Yawrupa ittipaqining mezkür teshebbüsi del 21 ?- Nöwetlik xitay bilen
yawrupaning kishilik hoquq dialogi élip bériliwatqan peytige toghra kelgen
bolup, yawrupa ittipaqining tashqi ishlar ministirliqi yene ,xitaydin metbuat we éntérnét tor betlirige qaritilghan kontrolliqini bikar qilishini, türmige
tashlighan muxbirlarni erkinlikke chiqirishini telep qildi.
Yawrupa ittipaqining xitay toghrisidiki doklatida bildürülishiche, xitay tashqi
ishlar ministirliqi xelqara bölümining mudiri wu xeylong bashchiliqidiki xitay
wekiller ömiki, yawrupa ittipaqigha saqchilarning soraq jeryanini sinalghu
lintisigha élish we ölüm jazasini qandaq ijra qilish ehwali heqqide doklat
hazirlighan.
Ötken ay, xitay hökümiti kishilik hoquqni yaxshilash üchün bundin kéyin
jinayetchilerni soraq qilghanda soraq öyige sinalghu qoyush, ölüm jazasini ukul bilen ijra qilish usullirini élip baridighanliqini tekitligen idi.
Yawrupa ittipaqi xitaydin yene, uyghur we tibetlerge diniy erkinlik bérishni
telep qilish bilen birge , ölüm jazasi bérilgen jinayetchilerning organlirini
sétish qilmishlirini toxtitishni telep qildi. (Eqide)


Kariz Dunya Medeniyet Mirasliqigha kirgüzülmekchi

Tarixtiki Sherqiy Türkistan déhqanlirining eqil-parasitining jewhiri bolghan kariz barliqqa kelginige 2000 yil bolghanda tunji qétim dunya medeniyet mirasi bolushqa yürush qildi.
Turpan wilayetlik teshwiqat bölümidin igilenghen xewerlerghe qarighanda, Turpan, Qumul wilayetliri birlikte ikki yil tirishchanliq körsitish arqiliq, karizni medeniyet mirasliqigha iltimas qilish teyyarliq matériyaligha kirgüzüp, Junggoning iltimas qilish
tizimlikige kirgüzüsh eng axirida dunya medeniyet mirasliri qatarigha kirgüzüshni qolgha keltürmekchi bolghan.
Omumiy uzunluqi 5000 kilométir kélidighan kariz asasliqi Turpan, Qumul, Xoten qatarliq jaylargha tarqalghan.
Igilinishiche, hazir dunyada texminen 40 nechche dölette kariz bar iken, emma bashqa jaylargha nisbeten Sherqiy Türkistan’da köprek saqlan’ghan. 50 yil ilgiri Sherqiy Türkistandiki karizlar 1784 tin ashatti. Hazir bolsa süyi bar karizlardin 500 nechchisi qaldi, 1200 nechche kariz qurup ketti. Karizlar hazir yiligha 23 lik sür’et bilen qurumaqta. Tajawuzchi Xitay Döleti axirqi yillarda ejnebilerning ziyaretgahi haligha kelgen karizlerni pul
tepish mexsidi bilen bu yil Turpan, Qumul rayonidiki karizlarni rémontlashqa 200 milyon yüen meblegh sélishni pilanlidi, deslepki qedemde asrilidighan karizdin 391i békitildi.


Xotende Qush Zukimi Kesili Tarqaldi
2006.06.11

Sherqiy Türkistanning xoten nahiyiside bayqalghan qush zukumi seweblik hazirghiche bu jayda 17 ming dane öy qushi öltürülgen.
Yéza-Igilik ministirliqining melum qilishiche, bu öltürülgen öy qushliri
asasliqi xoten nahiyisining buzaq yézisidiki toxu férmilirining bolup, hazir bu yerdiki qush zukam ehwali deslepki qedemde kontrol qiliwélinghan. Lékin xewerde buning ademlerge yuqqan yaki yuqmighanliqi toghrisida melumat bérilmigen.
Xotendiki bu qush zukam tarqilish ehwali ötken hepte bashlanghan bolup, buzaq yézisining tashériq déhqanchiliq meydanidiki bir türküm öy qushliri tuyuqsiz ölüp qalghan. Shundaqla munasiwetlik orunlarning tekshürüshi netijiside bu qushlarning qush zukimi késili bilen ölgenliki éniqlanghan.
Xoten Sherqiy Türkistan boyiche Xitay hökümitining sel qarishi netijiside qush zukam wirusi bir qeder köp tarqalghan rayonlarning biri bolup, ötken yili 9?-Aydin bu yilghiche bolghan mezgilde uyghur élining pichan, dawanching, könes, poskam qatarliq 9 jayida qush zukam késili digüdek köp tarqalghan idi. (Peride)

Qirghizistan Xitay birlikte Sherqiy Türkistan Küchlirige

Zerbe Bérishke Pütüshti
2006.06.11
Xitayning Xinhua agéntliqining uchuridin ashkarilinishiche, Qirghizistan prézidénti Qurmanbék Baqiyéw Xitaydiki ikki künlük ziyaritini axirlashturdi. 9 - Iyun küni Xitaygha yétip kelgen Qurmanbék Baqiyéw Xitay reisi xu jintaw we bash ministir Wén jybaw qatarliqlar bilen söhbet ötküzüp, Xitay bilen Qirghizistan siyasiy, iqtisadiy we medeniyet munasiwetlirini téximu chongqurlashturushta pikir birliki hasil qildi. Axirida, Xitay we qirghizistan dölet bashliqliri birleshme bayanat élan qildi. Ularning birleshme bayanatining mezmun dairisi keng bolup, uningda qirghizistan bilen Xitayning "sherqiy türkistan küchlirige birlikte zerbe béridighanliqi", "sherqiy türkistan küchlirige zerbe bérishni xelqara térrorchiliqqa zerbe bérishning bir qisimi dep qaraydighanliqi" bildürülgen. Mezkur birleshme bayanatta yene: junggo bilen qirghizistanning bixeterlik hemkarliqlirini kücheytip, "sherqiy türkistanni" oz ichige alghan " üch xil küchler we chégra halqighan jinayetchilikke ortaq zerbe béridu" dep körsitilgen.

Uningdin bashqa yene Xitay-Qirghiz birleshme bayanatida "ikki terepning bir-Birining tupraqlirida bir-Birining dölet bixeterliki, igilik hoquqi we zémin pütünlikige tehdid salidighan teshkilat we jemiyetlerni qurushqa ruxset qilmasliq "dégen maddimu yer alghan.
Qurmanbék baqiyéw esqer aqayéwning Xitay siyasitini dawamlashturup, uyghur mesiliside Xitay bilen ortaq meydanini ipade qilghan.(Ümidwar).


Albaniye hökümiti 5 neper uyghur yashqa ige chiqidighanliqini bildürdi

2006.06.15

Albaniye hökümti bayanat élan qilip, guentanamo türmisidin qoyup bérilip, albaniyige orunlashturulghan besh neper uyghur yashqa panahliq bermeydighanliqi toghrisida xelqara metbuatda chiqqan xewerlerni ret qildi.
6?- Ayning 15?- Küni albaniye tashqi ishlar ministirliqi bayanat élan qilip, albaniye hökümitining guentanamo türmisidin qoyup bérilip,albaniyige orunlashturulghan besh neper uyghurni bashqa bir döletke ewetishni pilanlawatqanliqi toghrisida xelqara metbuatda chiqqan xewerler toghra emes. Bu xewerler albaniye hökümitining resmiy siyasitige wekillik qilmaydu.Albaniye hökümiti, albaniye dölitining qanunlirigha hemde xelqara qanunlargha
asasen mezkur kishilerge yashash sharaiiti yaritip berdi shundaqla ularning
albaniyide jemiyetke masliship yashishi üchün ulargha yardem béridu, déyilgen. Albaniye tashqi ishlar minstirliqining bayanatida yene, albaniyige
orunlashturulghan besh neper uyghurning siyasiy panahliq telipining qanunlargha  asasen élip bériliwatqanliqi, albaniye hökümitining bu uyghurlarning albaniyide qilishini qarshi aldighanliqi hemde albaniyining bu mesilide özining meydanini
alliqachan xitay hökümitige ochuq bildürüp qoyghanliqi tekitlengen.
6?-Ayning 14?- Küni xelqara metbuatlarda, albaniye hökümitining , albaniyige
orunlashturulghan besh neper uyghurgha siyasiy panahliq bérishni ret
qilghanliqi, ularni bashqa bir döletke ewetishni pilanlawatqanliqi heqqide
xewerler chiqqan idi. (Eqide)


Afganistan prézidénti xitayni ziyaret qildi

2006.06.18

Afganistan prézidénti xemid karzay yekshenbe küni béyjinggha yétip kélip, xitaydiki 4 künlük ziyaritini bashlidi.

Amérika birleshme agéntliqining melum qilishiche, karzay düshenbe küni xitay dölet reisi xu jintaw, xelq qurultiyi daimiy komitétining mudiri wu banggo we xitayning memliketlik siyasiy kéngesh reisi Jya Chinglin qatarliq yuqiri derijilik emeldarlar bilen körishidiken. Siyasiy analizchilar ularning söhbet jeryanida ikki dölet munasiwiti, zeherlik chékimlik we térrochiliqqa qarshi turush hemkarliqi qatarliq rayonluq we xelqaraliq témilarda pikir almashturidighanliqi mölcherlenmekte.

Xemid karzay bu qétimliq xitay sepiride béyjingdin sirt yene, Sherqiy Türkistannimu ziyaretke baridiken. Sherqiy Türkistan bilen afghanistan qismen ortaq chégragha ige bolup, amérika 2001?- Yili taliban hakimiyitini aghdurghandin buyan, xitay hökümiti afghanistan bilen bolghan munasiwetni yaxshilashqa tiriship keldi.

Xemid karzay ötken hepte shangxeyde ötküzülgen shangxey hemkarliq teshkilatining bashliqlar yighinigha hemde shenbe küni bolsa almatida ötküzülgen asiya hemkarliq yighinigha qatnashqan idi. (Peride)