Bashmakale

Mehmet Emin Batur

10 MADDİLİK “KARA PİLAN” YOLGHA QOYULGHİLİ 10 YİL BOLDİ

Xitay ishgaliyetchiliri 1996- yili weten ichidiki we weten sirtidiki “Erkin Sherqiy Türkistan” paaliyetchilirini yer sharidin yoqitish üchün mühim bir plan tüzüp chiqqan idi. Bu qara mexsetlik 10 maddilik plan yolgha qoyulghili 10 yil boldi…
Sherqiy Türkistan'diki xelqimizning turmishi barghansiri nacharliship ketiparudu. Buning birla sewepchisi bolsa ishgaliyetchi Xitay hökümitining xelqimizghe qaratqan her xil depsendichilik qilmishliridur.
Sherqiy Türkistan xelqini öz ziminida namratlishishqa yüzlendürghen amillerni sanash toghur kelghende;
1-Xitay hökümitining, Xitayning ichki ölkiliridiki Xitay puxralirini Sherqiy Türkistangha kélip xizmet qilishqa righbetlendürüshi.
2-Xitaydiki namrat ailelerni we türmidin chiqqan cinayetchilerni SherqiyTürkistangha üzlüksiz halda yötkesh siyasiti yürgüzishi.
3- Yengidin qurulghan soda we ishlepchiqirish karhanilirigha hem aldi bilen xitay aqqunlirining orunlashturulishi.
4-Söyümlik wetinimizning eng münbit tupraqlirining yerlik xelqning qolidin zorwanliq bilen tartiliwelip Xitay aqqunlirigha tapshurulishi qatarlıq neche yüzligin seweplerni sanısaq boludu. Xitay mustemlikichilirining bununga oxshighan hoquqsizliqlerini sanap bolush mümkün emes. Amma, mana bu maddılarning arisida eng xeterlik bolgani 1949- yilidin bashlap üzlüksiz halda Sherqiy Türkistangha xitayning ichkiri ölkiliridin minglap-onminglap Sherqiy Türkistanga xitay köchmenlirini yötkep kelip Sherqiy Türkistan xelqini az sanliq halgha chüshürüp qoyush paaliyitidur.
Xitay nopusining üzliksiz ösishighe egiship xelqimiz arisidiki ishsizliq nisbitimu hessilep eshishqa baslighan. İshsizlik ishsizliqning köpiyishige egiship Uyghur yashliri arisida haraq we zeherlik chekimliklerge bérilip kétishtek rohi chüshkünlük hadisiliri bash kötürüp chiqqan. Xitay hökümiti öz millitidin bolghan xitaylerning zeherlik maddılarni elip-setishlerini qattik halda men'i qılsa, Uyghur yashlirining zeherlik chekimliklerghe muptila bolushlirini, öz ara elip setishlirini mexpiylik bilen qol astidin teshwiq qilmaqta. Uyghur yashliri arisidin bash kötürüp chiqish ehtimali bolghan yash ösmürlerghe xilmu xil bednamlarni suwash arqiliq ulerni gunasiz bolushlirigha qarimastin türmilerghe solap yoqitiwatudu.
Burun xelqaragha hem melum bolghinidek 1996 yili 3 ayning 19 küni Xitay kommunistik partiyisi merkizi komititi siyasi birosi teripidin tüzüp chiqilghan we 10 maddidin terkip tapqan “7 nomurluq” höjjette, mundaq deyilghen; “deplomatiye jehette aktip heriketke tizlik bilen bashlap chetellerdiki Sherqiy Türkistan teshkilatlirining pa'aliyetlirini cheklesh, nazaretchilikni küchéytip, diniy we milliy tuyghuning küchiyishining aldini elish kirek.”
Xitay ishgaliyetchiliri bu künghe qeder Sherqiy Türkistan'da aldi bilen xelqimizning ixtisadini türlük yollar bilen acizlashturup, bir nechilighan wilayetlirimizde xelqimizning nopusini az sanlıqga chüshürüp bolghandin keyin hazir bolsa, chegra sirtidiki Sherqiy Türkistan paaliyetlirini tijaret, deplomasiye we siyaset qollinish arqiliq tüptin yoqitisni pilanlimaqta…

DUQ REISI ERKIN ALPTEKIN PAN-YAWRUPA
BIRLIGINING YIGHINIGHA QATNASHTI...

DUQ Reisi Erkin Alptekin, 2006-yili 3-ayning 24-26-künliri Almanya'ning Erfurt shehride ötküzilgen „Pan Yawrupa Hareketi“ning yighinigha teklip bilen qatniship, Sherqi Turkistan weziyiti heqide dokilat teqdim qildi.
Pan Avrupa Hareketi, Yawrupa Birlikige eza devletlerning parlament ezaliri, siyasi mutixesisler we ziyalilardin teshkil tapqan bir teshkilat. DUQ reisi Erkin Alptekin uzun yillardin buyan Pan Yavrupa Herkitining ezasi bulush bilen birge, bu teshkilatning az sanliq milletler mesilisi buyunche alahide meslehetchisi wezipisini ötep kelmekte.
Bu qetimqi yighining asasliq kun-tertibi Rusya Federatsiyesi we Rusya Federatsiyesi ichideki az sanliq milletlerning weziyeti heqide bulup, yighingha Yawrupa Parlamentining we Yawrupa Birligige eza doletlerning milli parlamentlirining köpligen parlament ezaliri qatnashti. Erkin Alptekin ependi yighin jeryanida Germaniyening hakimiyettiki partiyesi „Xristian Demokrat Birlik Partiyesi“ning azasi Bernd Posselt, Hör Demokrat Partiyesining azasi Sabine Schnarrenberger, Yeshiller Partiyesining azasi Milan Horechek we Estonya Parlamentining sabiq reisi Tunne Kelam we Yavrupa Parlamentining bir qisim Parlament ezaliri bilen ayrim-ayrim sohbet elip bardi. Erkin Alptekin ependining kona dosti, Estoniye Parlamentining sabiq reisi Tunne Kelam, 1991. yilida Gollandiyaning Gaga shehride Erkin Alptekin bilen birge Wakaletsiz Milletler Teshkilati (UNPO)ning kurghuchilaridin biri bolghan, shundaqla 2000-yili 12-ayda Estoniyede Dunya Uyghur Yashliri Qurultiyining muhapiqiyetlik echilishi uchun kop kuch serip qilghan idi.
Erkin Alptekin ependi yighin jeryanida kopligen Parlament ezaliri, siyasi erbaplar we ziyalilar bilen sohbetliship, ulargha DUQ Bash Katiplighi terefidin Ingilizche we Nemische tillarida tayyarlanghan “Sherqi Türkistan'da Kishilik Hoquq“ digen mewzudaki kitapchilarni teqdim qildi.
Erkin Alptekin yighinda, Yawrupa Parlamentosining hazirghiche Xitayning Sherqi Türkistandiki kishilik hoquq siyasitini eyiplep 2 qetim qarar chiqarghanlighini eskertip ötüp, Yawrupa Parlamenti we Yawrupadiki milli Parlamentlerning Sherqi Turkistandiki insan heqliri weziyitige yenimu ilgirligen halda kongul bolushini we Sherqi Turkistandiki Insan heqliri weziyiti heqide yengi qarar chiqirishi kerekligini iltimas qildi.
Erkin Alptekin sozide yene noxtuluq halda, Xitayning gheyri insani siyaseti sewebidin chetellerge qechip chiqishqa mejbur buliwatqan Uyghur siyasi iltijachilar heqide toxtulup ötüp, hazir Yawrupadiki her-qaysi döwletleride nahayti köp Uyghurlarning siyasi iltijasining ret bulushi sewebi bilen sergerdan bolup yürgenlikini, chiqish yuli tapalmay, ümitsiz weziyetke chüshüp qalghan bir qisim Uyghurlarning, Xitaygha qayturlush qorqusidin hetta özini öltürüwelish derejesige yetip barghanliqini ifade kilip ötti.
Erkin Alptekin, Yawrupa Parlamenti we Germaniye parlamentining ezalirigha Germaniyede 100 din artuq Uyghurning siyasi iltija teliwining ret qilinip, intayin qiyin ehwalda qalghanliqini, eger bular Xitaygha qayturulghan teqdirde turmilargha tashlinidighanliqini, qiyin-qistaq, ten jazasigha duch kelidighanlighini we hette bezilirining ölüm jezalirigha mahkum qilinishi mumkinligini ifade qildi we ulargha DUQ Bash Katipliki terefidin teyyarlanghan siyasi bashpanalighi red qilinghan Uyghurlarning tizimligini teqdim qilip, ulardin bu mesilige jiddi yardem qilishni telep qildi.
DUQ Neshiryat-Teshwiqat Merkizi 2006-yili 3-ayning 28-küni

Kommunist Xitay Hakimiyiti Teripidin Sherqiy Türkistangha
Yötkep Kelin'gen Xitay Köchmenlirining Tunji Türkümi Jinayetchilerdin Ibaret

RFA-Bingtuan Arxibidin:
Uzun yillardin buyan chetellerdiki Uyghur teshkilatliri we hetta Wu Hongda, Wang Lixiong qatarliq Xitay démokratik zatliri, kommunist Xitay hakimiyitining ichkiri ölkilerdiki türmilerdin türküm türkümlep Xitay jinayetchilirini we ularning ayile tawabatlirini Sherqiy Türkistangha yötkep kélip yerleshtüriwatqanliqini, atalmish < ishlepchiqirish qurulush Bingtuani > ning qarmighidiki Xitaylarning xéli köp qisminingmu ene shu esheddi jinayetchilerdin terkip tapqanliqini tekitlep kelgen bolsimu, lekin Xitay hakimiyiti buni izchil türde ret qilip kelgen we Sherqiy türkistangha < Jinayetchiler > ning emes, belki < iqtisas igiliri > ning yötkep kélingenliki we ular arqiliq < Xinjiangni güllendürüp kelgen > likini ilgiri sürüp kelgen idi, emma Xitay hakimiyitining özining ichki matiriyallirida yer alghan bezi melumatlar, bu hakimiyetning kazzapliqini ispatlap turmaqta.

Ismayil tiliwaldi milliy bölgünchi küchlerge (!) zerbe bérishni tekitlidi

RFA- 2006.03.08 Béyjingda xelq qurultiyi yighinigha qatnishiwatqan uyghur aptonom rayonining reisi ismayil tiliwaldi muxbirlargha uyghur éli weziyitining muqimliqini tekitlesh bilen birge, buningdin kéyin dölet ichi we sirtidiki milliy bölgünchi küchlerning aghdurmichiliqining aldini élish xizmitini qattiq tutidighanliqini eskertti.
Ismayil tiliwaldi nöwettte uyghur élidiki milletler ittipaqliqi jemiyitining intayin muqim bolup, tarixtiki eng yaxshi weziyetni yaratqanliqini hemde uyghur élining iqtisadiy tereqqiyatimu téz sürette éshiwatqanliqini bildürdi. Emma u yene, tereqqiyat we muqimliqning nöwette uyghur élidiki eng muhim ikki chong téma bolup, shu sewebtin bu yerde milliy bölgünchilikke qarshi turush ishlirining ching tutulidighanliqini tekitlidi.
U sözide, " qetiy türde dölet ichi we sirtidiki milliy bölgünchi küchlerning singip kirip ziyankeshlik qilish paaliyetlirining aldini élip, merkezning uyghur élining muqimliqini qoghdash zor siyastini emeliyleshtürimiz hemde 3 xil küchlerge qattiq zerbe bérimiz" deydu.
Ismayil tiliwaldi muxbirlargha yene, uyghur élidiki iqtisadiy ilgirleshlerni medhiylesh bilen birge, ötken yili yolgha qoyulghan yéza-Igilik bajlirini bikar qilish siyasitining ewzellikini sherhilidi hemde merkizi hökümetning uyghur élige qaratqan qollash küchining barghanséri éshiwatqanliqini bildürdi.
Gérmaniyidiki dunya uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ismayil tiliwaldining sözlirige qarita inkas qayturup, uyghur élidiki rehberlerning xitay hökümiti saylap chiqqan qorchaq rehberler ikenlikini, ularning hergizmu uyghur xelqining iradisige wekillik qilalmaydighanliqini bildürdi. (Peride)

Sherqiy Türkistanda türmige saq kirgenler sarang bolup chiqidu

Amérikida turushluq dangliq kishilik hoquq paaliyetchisi rabiye qadir xanim xitay hökümitining öktichi we siyasiy mehbuslargha bolupmu Sherqiy Türkistandiki siyasiy mehbuslargha qolliniwatqan türlük usulliri heqqide toxtilip, "xitay hökümiti Sherqiy Türkistandiki siyasiy mehbuslargha téximu qattiq qolluq qilidu, hetta saq kirgen mehbuslarni türmide yétish jeryanida sarang qilip qoyidu" dep bildürdi.
Xelqara kishilik hoquq közitish teshkilati yéqinda mexsus bayanat élan qilip, dunya rohiy késellikler birleshmisining xitaygha bérip mexsus tekshürüsh élip bérishi kéreklikini we shundaqla xitayning nérwa késellikler doxturxanisida yétiwatqan öktichiler bilen söhbet élip bérishi kéreklikini telep qildi. (Méhriban)