Doğu Türkistan Tarihinde Kasım Ayı

Mehmet Emin Buğra ve İsa Yusuf Alptekin'in birlikte yayınladıkları ve imzaladıkları ortak bildiride şöyle diyorlar:
“Doğu Türkistan Milletinin yegâne gayesinin tam manasıyla hürriyet ve istiklâl olduğunu ve kızıl Rus ile onun peyki kızıl Çin'in kendi aralarındaki siyasi tartışmalarının yeni bir manzarası olan sözde muhtariyet ilanının bu memleketin hakikî sahipleri olan halkı kattiyyen ilgilendirmediğini sekiz milyon Türk ahalinin namına hür dünya milletlerine saygılarımızla ilân ve arz ederiz.”

Devamı : http://www.hurgokbayrak.com/ sitesinde 
 

ANAT

HACI YAKUP ANAT (1920-2001)

Meşhur Uygur tarihçi, yazar mücahit Hacı Yakup Anat, 1920 yılında Kaşgar vilayeti Yenihisar ilçesi Kagu köyünden bir Uygur tüccarı olan Hacı Abdullah ile Hacı Fatma’dan Bursa’nın Orhangazi ilçesi Çukurbostan mahallesinde dünyaya gelen Hacı Yakup Bey 9 yaşında ailesi ile birlikte Doğu Türkistan’a döndü.
O dönemde Rus-Uygur ve Uygur-Çin savaşları amansız bir şekilde devam ediyordu. 1931 de Kumul Ayaklanmasının vermiş olduğu moral destekle bölgede bulunan Çin kuvvetlerinin büyük bir kısmı Doğu Türkistan’dan çıkarılmıştı.
Annesi O’nu fen bilimlerin ağırlıkla okutulduğu bir okula yazdırdı. Arapça ve Farsça’yı da bu okulda öğrendi. 1934 yılında Aksuda açılan Darul Muallimin ilk öğrencisi oldu. 16 yaşında okulunu bitirip Üçturpan’ın Satuk Buğra Han ilkokuluna öğretmen oldu. 1937 yılında Urumçi’ye gelip önce Maliye Kadirler Mektebi, daha sonra ise Siyasi Kadirler Mektebini bitirdi ve 1940 yılında Hoten’de ilk modern matbaayı kurarak Vatan Gazetesi müdürü oldu. 1941 yılında hiçbir neden göstermeksizin yüzlerce Uygur aydını gibi o da tutuklandı ve 5 yıl cezaevinde yattı. Cezaevi hayatı onun yarım asır sürecek milli mücadelesinin başlangıcını oluşturdu.
Burada gizli gizli okuduğu Alma ata ve Taşkent’te çıkarılan Şark Hakikati, Mehmet Emin Buğra Bey ve İsa Bey’in Çin’in başkenti Çunkin’de, daha sonrada Lencu’da çıkartmaya devam ettiği Altay Mecmuası Hacı Yakup Bey’in yeni kimliğini oluşturdu ve bu tarihten itibaren de işgalci Çin’e karşı amansız bir mücadele içerisine girdi.
Merkezi Uygur Ağartiş Uyuşmasının baş katibi olup hızlı bir şekilde modern okulların kurulmasına katkı sağladı.
1946 yılında 2. Dünya Savaşı bitince Milliyetçi Çin hükümeti Başkentini Çünkin’den Nenkin’e aldı. O da Nenkin’e gelip Merkez Üniversitesi Sınır Fakültesinde Uygur Tükçesinde Doğu Türkistan’da kullanılacak ders kitapları hazırlamaya ve eğitim vermeye başladı.
1947 yılında Tiyanşan isimli bir yayınevi kurdu ve Tiyanşan Resimli Mecmuayı çıkarmaya başladı. Bu, Uygurca yayımlanan ilk resimli dergi idi. Yine ayda bir çıkan Edebiyat Dergisini de bu dönemde çıkarmaya başladı.
8 Ekim 1947 yılında İsa Yusuf Alptekin ve Mehmet Emin Buğra’nın daveti üzerine Urumçi’ye gitti ve yeni kurulacak olan milli partinin tüzüğünü yazmakla görevlendirildi.
1948’de I. Halk Kurultayı’na Doğu Türkistan’dan milletvekili seçildi ve kurultay daîmi konseyinin heyet üyesi oldu. Milletvekilliği döneminde Aksu’da çalışmalarda bulundu ve evlendi. Kısa süre içerisinde Aksu’daki okulların ve resmi idarelerin başında bulunan Çinlileri görevlerinden alıp yerine Uygur görevliler atadı. Bu davranışı ile bölgedeki Çinli yöneticiler ile arası açıldı.
1949 yılında Çin’de ve Doğu Türkistan’da siyasi yapı değişmeye başlamış ve komünistler her bölgede zaferler elde etmeye başlamıştı. Herkesinin canını kurtarmak için arayışlara girdiği bir dönemde Altay Neşriyatının başına geçmesi teklif edildi. Bu teklif o dönemde ölümle eş değerdi. O tereddütsüz kabul etti ve bedelini 26 yıl hapiste yatarak ödedi.
1995 yılında Pekinden Türkiye’ye kaçtı. Büyük vaat ve tekliflerle davet edildiği Türkiye’de, Türk Tarih Kurumunda asgari ücret ile 6 yıl doçent olarak çalıştı ve eski Çince metinlerde yer alan tarihi Türk büyükleri ile ilgili çeviriler yaptı.
Ne ilginçtir ki uğrunda bir ömrü vakfettiği Türkiye’de tüm uğraşılarına rağmen vatandaş bile olamadı. Ama Türk milleti ona sahip çıktı ve ölümünde yüzlerce insan yanına koştu ve onu çok sevdiği lideri Mehmet Emin Buğra Bey’in yanına defnettiler.
81 yıllık ömrün 31 yılını cezaevinde geçiren Hacı Yakup Bey onlarca makale ve kitabıyla Türk kültürüne önemli katkılarda bulunmuştur.