|
KERİYE NAHİYESİGE TİKLENGEN BAYRAK
Xitay hökümitining dunya jamaetchiligi ichide qolidiki “tijaret”
qozirsini yaxshi qollinish arkiliq ishgaliyti astidiki söyümlik
wetinimiz Sherqiy Türkistanni xelqaragha unutquzish yoligha kirdi. Xitay
hökümiti bilen tijaret qilishni oylap xitay bilen teximu yeqinleshis
mezgilighe kirgen dünya döletliri bolsa barghansiri xitayning aldam
xaltisigha kiripketkenliktin, biz Sherqiy Türkistan xelqining duch
keliwatqan mashaqetlik hayatimizni körmeske-anglimasqa selishtek bir
tuygusizliq menzirisi exettüriwatudu.
Ehwal bu bolghachqa xelqimizning hessiyatini jiddiy halda köngül bölüp
anglaydighan, dertlirimizghe derman bolush yolida semiymiy ikenliklerini
ottirgha qoyidighan, bir dünya döliti hazirgha qeder özini körsetkini
yoq.
Her qaysi dünya döletliride yashawatqan az sandiki xelqimizning weten
dawasini üzlüksiz dawam qildurush, üchün yürgüziwatqan paaliyetliri bezi
xitay ghalchilirining ziyankeshliklirighe, putlikashanglirigha
uchrapqiligliq. Dunyaning siyasiy sherayiti bolsa barghansiri biz
Sherqiy Türkistan xelqining eleyhide ketiparghandek körüniwatudu… Manu
bu sharayit astida turghan bir mezgilde wetendin kelghen bir xoshxewer
jürkimizghe su sepip qaranguluqta yolimizni yorutup berdi.
Xoten wilayitining keriye nahiyiside Sherqiy Türkistan bayrigini nahiye
bazirigha tiklepqoyush weqesi yüz berishi bilen dunyaning herqaysi
ölkiliride yashawatqan qirindashlirimizni bekmu xushal qildi,
ümitlendürdi.
1949- yilidin bashlap bugenki künge qeder qehriman Sherqiy Türkistan
xelqi xitay ishgaliyetchilirighe karshi sanap bolush mümkün bolmighidek
sanda qoralliq qozghilang kötürüshke urunghan bolsimu emma hazirgha
qeder neche on minglighan oghul-kizlirimiz shehit boldi, yana
onminglighan qirindashlirimiz xitay hökümitining zindanlirigha tashlandi…
Sherqiy Türkistanda yashawatqan qirindashlirimizning jenini alqinigha
elip qoyup issiq qanliri, tatliq janliri bedilighe berghen milliy
müsteqilliq körishi bolmighan halette, chet eldiki siyasiy ve
diplumasiyni ishlitish arqilik elip beriliwatqan milli müsteqilliq
körishimizning bekmu ehemmiyetke ige bolmasliqi bir heqiyqet idi.
Qandaq bolmusun bu qetim Xoten wilayitining keriye nahiyisidiki bayraq
tiklesh weqesi ishgaliyetchi xitay dairilirini chöchitidighan,
millitimizni umitlendürüp casaretlendüridighan bir hadise bolush
süpitighe ige…
Xitay dairiliri xoten nahiyiside tutqun qilish bashlatti
2006.02 .18 küni Xoten wilayitining kériye nahiyiside sherqiy
türkistan bayriqini
nahiye bazirigha namelum kishiler teripidin tiklep qoyush weqesi yüz
bergendin kéyin, xitay dairiliri nahiye boyiche keng kölemlik axturush
élip bérip, kériye nahiyisidiki 6 yashtin 40 yashqiche bolghan
kishilerni soraq qilghan.
Dunya uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishitning eskertishiche,
axturush we sürüshtürüsh dolquni dawam qilmakta. Dilshat rishit, yer
asti diniy mekteplerge qatnishish éhtimali bar, dep qaralghanlar,
tenterbiye meshiqi bilen shughullinidighanlar, türmidin qoyup bérilgen
sabiq mehbuslar sürüshturulush obyéktigha aylanghanliqini bildürdi.
Xitay dairiliri sherqiy türkistan bayriqini hizbul teqrir partiyisining
ezaliri tiklep qoyghan bolushi mumkin deydikenDunya uyghur qurultiyi
bayanatchisining eskertishiche, axturtush we sürüshturush herikiti shu
jaydiki dölet bixeterlik idarisi, jamaet xewpsizlik dairiliri we
nahiyilik ittipaq komitétining hemkarliqida élip bérilmaqta..
Dilshat rishit, ittipaq komitétining "uyghur aptonom rayoni" da tunji
qétim bu xil weqelerge seperwer qilinishi, dep körsetti. Dunya uyghur
qurultiyi bayanatchisining eskertishiche,hazirgha qeder nahiye boyiche 6
kishi qolgha élinghan.
Emma bu sanning toghriliqi we aqturush herikitining sherqiy türkistan
bayriqini tiklesh weqesi bilen munasiwetlik yaki emeslikini
aydinglashturghili bolmidi.
Sherqiy Türkistandiki qorchaq emeldar ismayil tiliwaldi ötken 12- Ayda
2006 - Yili "milliy bölgünchiler" qarshi küreshning intayin keskin élip
bérilidighanliqini jakarlighan. Xitay hökümiti sherqiy türkistan
küchlirini "térrorchilar," dep élan qilghan bolsimu, emma xelqara
kishilik hoquq organliri xitay dairilirini térrorizmgha qarshi turushni
bahane qilip, uyghurlarning kishilik hoquqini depsende qilmaqta, dep
eyibligen. (Erkin)
Sherqiy Türkistandiki Pilanliq Tughut İshliri Üchün Her Yil 6
Milyon Yüen Ajritilidiken
Xitayning " 11- Besh yilliq pilan" mezgilide ishgal astidiki Sherqiy
Türkistanda elip beriliwatqan tughut cheklesh ishliri üchün her yili 6
milyon yüen meblegh ajritip, pilanliq tughut mulazimet tori qurulishigha
serip qilinidiken.
Sherqiy Türkistan radio istansisining xewer qilishiche, rayon asasiy
qatlamning pilanliq tughut xizmetlirini téximu ilgiriligen halda
kücheytish üchün " 11- Besh yilliq pilan" mezgilide mexsus tür
meblighini her yili 6 milyon yüen köpeytip, pilanliq tughut mulazimet
tori qurulishini kücheytishni qarar qilghan.
Shundaqla mushu asasta nahiyilerdiki pilanliq tughu tmulazimet ponkitini
bashlamchi, yéza-Bazarlardiki pilanliq tughut mulazimet ponkitini
Tayanch, kentlerdiki pilanliq tughut mulazimet ponkitini asas qilghan
halda alahidilikini gewdilendürüp, nahiye we yéza-Bazarlardiki pilanliq
tughut merkizi mulazimet ponkitlirining mulazimet séstima qurulishini
nuqtiliq halda
kücheytidiken.
Xewerde yene, bolupmu yéqinqi bir nechche yillardin buyan xitay
hökümitining Sherqiy Türkistandiki Pilanliq tughut ishlirigha alahide
ehmiyet bérip, nopusni kontrol qilish ishlirini orunlap kelgenliki melum
qilinghan. (Peride)
Kanadada Uyghur Medeniyet -Seniti Tonushturulghan
Höjjetlik
Filim ishlendi
Kanadaliq réjissor abir alsayéd xanim teripidin ishlengen, uyghurlarning
seniti, medeniyiti tonushturulghan, Uyghurlarning bugünki siyasi ehwali
qisturma qilinghan höjjetlik flim yéqinda kanadada jamaet bilen yüz
körüshti.
21 Minutluq bu filimde Uyghurlarning muzika -Seniti bilen muqam
enenisini tonushturush arqiliq, uyghur medeniyiti bilen uyghur
tarixining öz-Ara chemberchas baghlinidighanliqi we uyghurlarning
medeniyet eneniliri etrapliq yorutup bérilgen. Filimde yene enene bilen
zamaniwiliqmu öz-Ara zich kirishtürülgen.
Bu filimning yoruqluqqa chiqishida Kanadaning Montreal shehiride
olturushluq uyghur senetkar doktor tamara xanim we uning kanada McGill
uniwérsitétning muzikishunasliq kespide doktorluqta oquwatqan qizi
adalyat isiyewa xanim asasliq rol oynighan bolup, ular chetellik filim
réjissorini uyghur medeniyiti we seniti
heqqide mol matériyal bilen teminlepla qalmastin yene, filimde
tonushturghuchiliq wezipilirinimu üstige alghan.
Tamara xanim moskwa we qazaqistanlarda uzun yil uyghur medeniyet-Seniti
heqqide
tetqiqat élip barghan senetkardur.
Bu filim heqqide melumat élish üchün, RFA’ning kanadadiki ixtiyari
muxbiri kamil tursun tamara xanim we uning qizi adalyat xanimni ziyaret
qildi.
XİTAY HÖKÜMİTİ AFGHANİSTANGHA EXLAQSİZLİQ TARQATTİ
Yéqindin buyan xitay bilen afghanistanning
munasiwetlirining qoyuqlishishigha egiship, kabul qatarliq jaylarda
xitaylar soda nuqtiliri hem résturanlarni échishqa bashlighan.
Fransiye axbarat agéntliqining uchuridin qarighanda, afghanistan
hökümiti xitay.
sodigerlirining bir qisim orunlarda pahishilik tijaretlirinimu yolgha
qoyuwatqanliqini sézip, bir qétimliq tazilash élip barghan, netijide 46
neper xitay pahishe ayalni qolgha alghan. Ötken yilimu 5 neper xitay
pahishe ayal qolgha élinip, yérim yil türmige solanghandin kéyin
chégridin qoghlap chiqirilghan idi. Afghanistan haraq –sharap ichish,
pahishilik qilish qatarliq exlaqsizliqlargha qattiq chek qoyidighan
islam memlikiti bolsimu, lékin musulman bolmighan chetellikler achqan
réstoranlarning haraq sétishigha yol qoyulghan iken.
SHWETSİYİDE “QARA JULDİKİ JENG” DEGEN NAMDA KİTAP NESHİR
QİLİNMAQCHİ
60 - Yillarda uyghur élining jenup-Shimaligha keng tarqalghan sherqi
türkistan xelq inqilabi partiyisi jay-Jaylarda jiddi heriketke kilip
qoralliq qozghilang kötürüshke teyyarliq qilghan bolsimu, emma melum
sewebler bilen bu herket xitay hökümitige pash bolup qélip, nechche on
minglighan kishiler xitay hökümitining
yushurun qorshap tutqun qilishigha duchar bolghan idi.
Shu qétimqi zor kölemlik tutqinda sherqi türkistan xelq inqilabi
partiyisi qeshqer shöbisining bir qisim ezaliri axunop we mijit
silingning bashchiliqida qorshawni bösüp chiqip, atushning qara jul
yézisida toplanghan idi. Ular bu yerde xitay armiyisi bilen qoralliq
toqunushup, tarix bétide axunup we mijit
siling weqesi dep atalghan bir qétimliq qehrimanliq tarixini yaratqan
idi. Hazir shiwétsiyede yashawatqan haji abdurishit kérimi shu qétimqi
weqening qatnashchisi bolush süpiti bilen, xitay armiyisige esirge
chüshüp, 15 yilliq hayatini türmide ötküzgen shu weqening birdin – bir
tirik shahitidur. Bu péshqedem inqilabchi yéqinda shu qétimqi weqe
heqqidiki eslimisini "qara juldiki
jeng" dégen namda kitab qilip yézip chiqip, neshiriyatqa tapshurdi.
Bu munasiwet bilen shwétsiyidiki RFA’Radyosining ixtiyari muxbiri yalqun
mezkur kitabning aptori haji abdurishit kérimi ependini ziyaret qildi.
|
