|
Towlanghan
Shoarlarni Emiliyetke Ashurishimiz Kirek
Qanxor Xitay müstemlikichiliri
wetinimizni besiwalghandin keyin weten ichide we sirtida herqaysi dünya
döletliride xitay Tajawuzchi hökümitining chekidin ashqan dsepsedichilik
qilmishlirigha qarita bolghan nepret we narazichiliklerimizni xelqaragha
melum qilish üchün türlük yollar bilen paaliyetlerni icra qilip keldük.
Bu uluq köresh sepleride bezilerimiz ilmi sahada paaliyet elipbarsaq
bezilirimiz xelqara diplumasini ishlitish arqiliq paaliyet elip berishqa
tirishtuq. Yana bezilirimiz bolsa hich bolmighanda herqaysi dünya
ölkiliride xeli bek qiyinchilikler bilen uyushturulghan naraziliq
büldürüsh yighinlirigha qatniship qolimizdin kelishche jiddiy nepret
tuyghulirimiz bilen mezmunluq shoarlarni towlash yoli bilen
wetinimizning istiklaliyti üchün elip beriliwatqan milliy, diyniy we
insaniy köreshke qatnashtuq.
Hich bolmighanda shoar towlasmu rohiy we cismaniy mewcutiqimizning
qehrimanlerche otturgha qoyulishining bir ipadisidur. Qolimizda kötürüp
khelghen her bir lozunkada yezilghan shoarlar bolsa namayishchilar
qoshunining kuchigha kuch qoshidighan qorallirirmiz sanilidu. Qiskhiche
eytip ötkhende, hazirghiche herqaysimizning her xil ve sewiyediki ixlas
bilen qilgan we qatnashqan paaliyetlirimiz eziz wetinimizni xitayning
qol astidin qutuldurish yolida tarixigha altun herpler bilen
yezilidighan paaliyetler bolup elwette buning bilen peqirlinish heqqimiz
bar…
Emdi mexsetke kelsek; hazirghiche elip beriliwatqhan paaliyetlerning
axirisida hemmemizghe ochuqmu ochuq melum bolghan, amma hichbirimiz
etirap qilishqa casaret qilalmighan bir heqiqet, yiterlik sewiyede ilim-irpan
bilen terbiyelenghen ademlirimizning noqsanchilikini his gilghanimizdur.
Hazir bolsa az dighende 40 miliyun nopusqa ige bir miletning müsteqilliq
dawasigha xizmet qilmaqchi bolghan, ilim-irpan bilen yaxshi
terbiyelenghen kshilerning sanining bekmu az ikenlighi köz aldimizda
turuptu. Undaq bolghanda bügenki kündin bashlap tezlik bilen dünyaning
her qaysi ölkiliride teshkillinip paaliyet yürgüzüwatqan we sani 50'din
artuk Sherqiy Türkistan teshkilatlirining xadimliri ilmiy, diyniy,
siyasiy cihetlerdin kshilerni terbiyelep chiqishqa terishsa boludu.
Semiymiy niyetler bilen we müsteqillik körüshimizghe öz qabiliyetliri
boyiche töwpe qoshus mexsidi ichidiki xelqimizning uyushturilghan
yighinlargha qatnishishi, namayishlerghe qoshulup jinining bariche
mezmunluq shoarlarni towlashlirimu elwette teqdirleshke tegishlik
nersiler. Amma hazirqi mezgilde bolsa bir milletning müsteqillighi üchün
birla shoar towlasning milliy dawayimizgha yiterlik sewiyede töwpe
qoshidighanlighigha ishengümiz khelmeydu.
Qandaq qilish kirek dighende, xelqarada küchlük tesir kozghaydighan
shoarlirimizning mezmuni boyiche ish qilip til bilen towlighan
shoarlarni emiliyetke ashurishimiz kirek dep oylaymen. Bu shoarlarni
emiliyetke ashurush üchün dünayning her qaysi jaylirida turushluq
Sherqiy Türkistanlıkler arisida bir milliy üghünüsh seperwerlikhini
bashliwetsek, shundaqla her bir Sherqiy Türkistanlık qirindishimiz
milliy mesilimiz bilen alaqiliq her qandaq sualgha toxtimayla cuwap
bireleydighan sewiyeghe irishse deymen.
Germaniyede, Atalmish “Aptonom
Rayon”ning 50- yilliqigha Naraziliq
ETIC-Xitay xeliq jumhuriyiti
qurulghan künni, "Sherqiy Türkistan xelqining Mustemlikige qayta duchar
bolghan behitsiz küni we shundaqla, Atalmish "Xinjiang Uyghur Aptonom
Rayonni" Qurulghan Künni, "Uyghur Xelqining matem küni" dep qarap kelgen
cheteldiki Uyghurlar, Türlük shekiller arqiliq Özlirining
naraziliqlirini Bildürüshüp kelmekte, shu qatarda bügün, yeni 10 ayning
1 küni Germaniyede yashawatqan uyghurlar, özliri duchar bolghan bu ikki
behitsiz künge bolghan naraziliqlirini bildürüsh üchün, merkizi
Münchendiki "Yawropa Sherqiy Türkistan Birliki" ning teshkillishi bilen,
Xitayning München shehridiki Konsulhanisi aldida keng kölemlik namayish
ötküzdi, bu qetimqi namayishning kölimi ötken qetimqi namayishlarning
kölimidinmu zor boldi, namayishqa, "Yawropa sherqiy türkistan birliki”
ning mesulliri we ezaliridin sirt yene "Dunya Uyghur qurultiyi" we
"Sherqiy Türkistan İnformatsiyon Merkizi" ning asasliq mesullirimu toluq
ishtirak qildi. Buqetimqi namayish, Germaniye waqti chüshtin burun saet
10 din 12 giche jemiy ikki saet dawam qildi, Namayishchilar qoshuni
Sherqiy Türkistanning ay yultuzluq kök bayraqlirini, musteqilliq
sho'arliri we Xitay hakimiyitige qarshi türlük shoarlar yézilghan
lozunkilarni, shundaqla Xitayning Uyghur xelqighe seliwatqan zulumliri
ekisettgürülgen resimlik tahtilarni kötürüshüp, "bizge aptonom rayon
emes, musteqilliq kerek !", "Xitaylar wetinimizdin chiqip ketsun !", "Yashisun
musteqilliq " …digendek mezmonlarda jarangliq shoarlarni towlap, Xitay
elchixanisining aldini zil zilige saldi. Namayish jeryanida, kommunist
Xitay hakimiyitining 50 yildin buyan Uyghur xelqighe séliwatqan
zulumliri, Sherqiy Türkistandiki kishilik hoqoq depsendichilik
qilmishliri pash qilinghan, shundaqla Uyghur xelqining arzu istekliri
bayan qilinghan Nemische teshwiqat waraqliri tarqitildi. German
saqchiliri bu qétimqi namayishning tertibini qoghdashqa alahide ehmiyet
berdi we neqmeydangha xeli köp sanda saqchi kélip toplandi, Uyghur
namayishchilar bu qetimqi namayishni intizamliq we tertiplik halda
bashlidi we shu shekilde muwapiqiyetlik ayaqlashturdi.
Mahmuud qeshqiri
tughulghanliqining 1000 yilliqi xatirlendi
2005 - yili 10 - ayning 4
Seyshenbe küni Uyghur aptonom rayonining qeshqer shehiride 11 - Esirde
yashap ötken Uyghur mutepekkuri we tilshunas Mahmud Qeshqiri
tughulghanliqining 1000 yilliqini xatirilesh munasiwiti bilen ilmiy
muhakime yighini ötküzüldi.
"Türki tillar diwani" Mahmud Qeshqirining dewrimizgiche yétip kelgen
birdin - Bir esiri. Mahmud Qeshqiri qaraxanilar sulalisining xan jemeti
ailiside tughulghan. Qaraxanilar 10 - Esirning axirliridin 13 - Esirning
bashlirighiche, qeshqeriye we mawrenunehir rayonlirini idare qilghan
bolup, Uyghurlar tarixidiki eng qudretlik xanliqlarning biri idi.
Mahmud Qeshqiri "türki tillar diwani" da chin we machin, dégen namlargha
tebir bérip, chin we machinlarni töwenki chin we yuqiri chin, dep
atighan. Shinxua axbarat agéntliqining tekitlishiche, bu qétimqi
yighinda bezi Xitay mutexessisler bu nam qaraxanilar téritoriyisining
Xitay zémini ikenlikini ispatlaydighan pakit dep qarighan. Emma bu
qarashni tenqid qilghuchilar, Mahmud Qeshqirining diwanidiki chin we
machinlar Xitayni emes, belki seddichinning sirtidiki tobalar we
Hotengiche bolghan rayonlarni közde tutidu, dep qarimaqta. RFA
Bishkekte 20 Nerper Uygur Guman
Bilen Qolgha Élindi
ETIC-2005- yili 9 - ayning 21-
küni, Qirghizistan parlamintining ezasi Bayaman Erkinbayiv digen kishi
öz öyining ishiki aldida, namelum kishiler teripidin étip öltürülgen
idi. Qanun organliri bu diloni iniqlash jeryanida, 9 - ayning 28- küni 4
neper Uyghurni qolgha alghan. Uzun ötmeyla qolgha élinghanlarning iqrari
boyiche yene 20 neper Uyghurni qolgha alghan.
Bishkekte chiqidighan < méning paytehtim > namliq gézit ashkara halda
Bayaman Erkinbayivni Uyghurlar öltürgen dep yezip chiqti. Qanun
organliri teripidin bu weqege chétishliqi bar dep guman qilinghan <
Medine > bazirining Xujayini, Tursuntay Selimov özige we
ailisidikilerning hayatigha xewp yétiwatqanliqini hés qilip, Moskiwagha
kétip qélishqa mejbur boldi.
Qanun organliri we her qaysi axbarat organlirining bu weqege tégishlik
gumandarlarning ismini atimastin, ularning millet namini gezit we
téliwizorlarda ashkarilishi, éghir siyasi kirzis ichide turiwatqan
Qirghizistanda milletler arisidiki inaqsizliqni peyda qilishi, shundaqla
yaman aqiwetlerni élip kilishi mumkin.
Uyghur Xelqining Meniwe Anisi
Rabiye
Qadir Xanim Shiwitsiyede Ziyarette Boldi
ETIC Uyghur xelqining qishilik
hoquq we demokratsiyesini ilgiri sürüshte yétekchilik rol oynawatqan
ataqliq siyasiyon Rabiye Qadir xanim Yawropadiki birqachche doletni
ziyarat qilip 11-oktebir küni chüshtin kéyin saet 3 te Shiwitsiye
paytehti Sstokholmgha yétip keldi. Bu yerde yashawatqan Uyghurlardin
yüzge yéqin qérindashlirimiz Arlanda ayridurumida xanimning mubarek
qedimini tebrik etti.
Ayridurumda Rabiye animiz Shiwitsiyede yashawatqan Uyghurlardin hal
soridi we nutuq sözlidi. Nutqida bu qetimqi sepirining mexsidi:
Uyghurlarning dert elimini Shiwitsiye hökümiti we xelqige anglitish,
Uyghur xelqige her tereptin gharp démokratik elliridin yardem telep
qilish ikanlikini alahide tekitlidi.
Ziyaritining kün tertibi boyiche kelgen künidin bashlap Shiwitsiye
parlamenti, amnesty international, Shiwitsiye tashqi ishlar
ministirlikidiki munasiwetlik kishiler bilan Uyghurlarning kishilik
hoquk masilisi üstide tepsili muzakiriler boldi .
Bu yighinlarda asasen weten sirtida turup Xitayning zulumigha chidimay
siyasi panaliq telep qilghan Uyghur musapirlirining panaliq élish
mesilisige Shiwitsiye hökümitining alahide ehmiyet bilen qarishi
kéreklini qayta- qayta takitlidi.
Yighinlarda yene Ottura Asiyadin Yawropa ellirige penaliq izdep kelgen
Uyghurlar mesilisimu wetendin chiqqan Uyghurlarning masilisi bilen
ohshash muamilide bolushi kérekliki, chünki ularningmu wetensizlik azabi
we étnik kemsitilish ehwallirining éghirliqi alahide otturigha qoyuldi.
Ürümchi - Lanzhou Néfit Turuba
Qurulushi Pütti
RFA -Xitay néfit shirkiti we
tebiy gaz turuba idarisining élan qilishiche, Uyghur aptonom rayonining
merkizi Ürümchidin Xitayning Lanzhou shehirigiche baridighan Ürümchi -
Lanzhou néfit turuba qurulushi resmi pütken.
Igilishimizche bu qurulush qosh liniyilik turuba qurulushi bolup, bir
liniyiside xam néfit, yene bir liniyide pishshiqlanghan néfit
éqitilidiken. Néfit turubisining Lanzhoughiche baridighan omumi uzunluqi
4000 kilométir kélidu.
Dairilerning ashkarilishiche, mezkur qurulushqa 14 milyard 600 milyon
yüen meblegh sélinghan. Bu turuba yiligha 20 milyon tonna xam néfit, 10
milyon tonna pishshiqlanghan néfit éqitish iqtidarigha ige.
Uyghur aptonom rayoni partkomining sékritari wang léchüen, yéqinda
aptonom rayoni Xitayning istratégiyilik énérgiye zapas menbeesi bolup
qalidu, dep tekitligen.
Beijingda chaqirilghan kompartiye merkiziy komitétining bu qétimqi omumi
yighinida Xitayning énérgiye istratégiyisi muzakire qilindi. Yighinning
aldida xongkongda chiqidighan "wén hui" géziti, kompartiye dairilirining
Uyghur aptonom rayonini Xitayning énérgiye bixeterliki rolini
oynaydighan rayon bolup qalidu, dep atighanliqini tilgha alghan.
Emma Xitayning bu siyasitini tenqid qilghuchilar, dairilerni rayonning
muhiti we su menbeelirini bulghash, Uyghurlarni bu tereqqiyatning
sirtida qaldurush bilen eyiblimekte.
|
