Bashmakale

Mehmet Emin Batur

XİTAY TÜRKİYEGE TEHDİT SALDİ

İnsan qilipidin chiqqan Xitay nüstemlikichilirining heddidin ashqan qilmishliri, chegra atlap her qaysi dunya ölkiliride yashawatqan Sherqiy Türkistanlıklargha hem tehdit selishqa bashlidi.
Amerikaning mühim pikir menbeliridin biri bolghan The Heritage Foundation dep atalghan idarisi, Xitayning Sherqiy Iraqdiki néfit ishlepchiqirish sahaliri bilen yeqindin alaqadar boliwatqanliqi, bu sewep bilen shu rayonda oltiraqlashqan Kurt temsilchiliri bilen yeqin munasiwet baglashqa terishiwatkanliqini eytip, “eger Türkiye hökümiti Türkiyede yashawatqan Uyghur mültecilerghe qatik qolluq bilen muamile qilip u kishilerghe siyasi besim ishletmighen teqtirde Xitay hökümitining Kurtlerni qollap quwetleydighanliqlerini ilan qilish yoli bilen Türkiyege tehdit saldi.” Dep xewer qildi.

Xitay hökümitining Otur-Sherq siyasiti mesilisighe hergüz mu yaxshi köz bilen qarimaywatqanlikini teqitlighen xewerde mundaq diyilghen “Xitay hökümiti dunyada terorizmni qoghudaydighan döletler bilen hisdashliq kilip kiliwatqan bir dölet bolup, hergüz mu otur-sherqning tinchliqi üchün herket qilmaydu” dighen.

Iraq nefitlirining % de 40 pirsentighe ige bolghanliqi mölcherlengen Sherqiy- İrak rayonining nefitlirighe köz tikken Xitay hökümiti hazir teximu chekidin ashqan ishplash paaliyetlirining sahasini kenğeytip Türkiyeghe hem tehdit selishqa bashlighan.

Uzun yillardin bu yan Türkiye'de muqimlashqan Sherqiy Türkistanliqler, Türkiye puxrasi bulup, qanunlargha hergüzmu xilapliq qilmastin tinchlik ichide yashap kelgen. Hemde 1950-yilliridin tartip Xitay zulmini xelqaragha anglitish mexsidi bilen resmiy cemiyetlerni teshkillep demokratik yollar bilen Sherqiy Türkistanning istiqlali, Sherqiy Türkistan xelqining erkinliki üçhün dölet qanunliri chegrasi ichide paaliyetlerni körsetken. Kiyinki yillar ichide türlük yollar bilen her qaysi dunya ölkilirighe we Türkiyege chiqip kelip mülteci bolup turuwatqan Sherqiy Türkistanlık qirindashlirigha qolidin kilishche yardemchi bolup, ulargha sahipxanik qilip kelghen. Hazirqi künde bolsa bu mültici bolup kün köchürüwatqan qirindashlirimiz we shundaqla Türkiyede olturaklasqan Türkiye puxrasi Sherqiy Türkistanlıkler Xiyat hökümitining tehditi astida turmaqta.
Türkiye döliti xitay ishgaliyetchilirining özighe salghan tehditini etibargha elip Xitay müstemlikichilirini xushal qilish üchün özining puxrasi yaki bir mezgil amanliqini saqlash mejburiytide bolghan mültici qirindashlirigha yaman niyet bilen besim ishlitemdu körümiz…

Dunya shuni yaxshi biludu ki Türk milliti tarix boyiche birla öz erqigha meri-shepqet bilen muamile qilipla qalmastin, bashqa milletlernin xelqlerighe hem qolidin kelische yar-yölek bolup shepqet bilen muamile qilip kelghen bir millettur.

Shundaq ishinimiz ki, xususen Sherqiy Türkistanliklerge hazirghiche bolghandek yanımu hisdashliq bilen qarap, ishplas hemde tehditkar bir millet bolghan ishgaliyetchi Xitay milliti üchün öz qirindaslirigha qattik qolluq bilen muamile qilmaydu…

Erkin Alptekinning Uyghurlar Heqqide German Tilida Hazirlighan Ikki

Esiri Neshirdin Chiqti

Öz xewirimiz: < Dunya Uyghur Qurultiyi > ning reyisi Erkin Alptekin ependi teripidin hazirlinip germanche neshir qilinghan, < Uyghurlarning Qisqiche Tarixi > we < Xitaydiki kishilik hoqoq depsendichiliki > namliq ikki kitapche Germaniyede resmi tarqitilishqa bashlanghan.

       Dunya Uyghur Qurultiyi > teripidin neshir qilinghan bu ikki kitapche, Yawropa miqyasida Uyghurlar heqqide nisbeten toluq melumat bergen tunji eser bolup, unungda Uyghurlarning tarixi, mediniyiti, sen’iti heqqide etirapliq melumat bérilish bilen birge yene Xitayning, < Xinjiang ezeldin Zhungguoning ayrilmas bir parchisi > digen sepsetisige küchlük reddiye qayturulghan, shundaqla Xitayning Sherqiy Türkistandiki kishilik hoqoq tajawuzchiliq qilmishliri emiliy misalllar bilen qattiq pash qilinghan.
 

Xitay hökümiti intérnétte köz qarashlirini erkin bayan qilghan 3 kishini

qolgha aldi

2006.09.20

Xitay hökümiti intérnétte siyasiy köz qarashlirini otturigha qoyup maqale élan qilghan, go féyshiung, jang jenxung, chén shuching isimlik üch neper kishini " döletni aghdurushqa qutratquluq qilghan " dep qolgha aldi.

Merkizi fransiyidiki axbarat erkinliki teshkilatining bildürüshiche, xitay hökümiti bu üch kishige dölet hakimiyitini aghdurushqa urunup qutratquluq qilghan, qanunsiz soda bilen shughullanghan dégendek gunahlarni artqan. Amérika merkizi axbaratining xewirige qarighanda, bu üch kishi mushu ikki hepte jeryanida qolgha élinghan bolup, xitayda yéqinqi bir nechche ay ichide intérnétte siyasiy köz qarashlirini élan qilghanliqi üchün, oxshash seweb bilen hökümet teripidin qolgha élinghanlar nechche ongha yetken.

Amérika merkizi axbaratining chégrisiz muxbirlar teshkilatining sözini neqil keltürüshiche, xitay hökümiti démukratiye hemde kishilik hoquqni yaqlighuchilarni bésip, dexli terz qilip hetta qolgha élip kéliwatqan bolup, yéqindin buyan xitay hökümitining intérnét hemde axbarat erkinlikini boghidighan belgilimilerni chiqirishi ularda yenimu endishe qozghimaqta iken. (Gülchéhre)

Xitay dairiliri sali muhemmet isimlik bir uyghur siyasiy mehbusni urup

öltürüwetken

2006.09.04

Yéqinda RFA Redyosining heqsiz liniyisighe téléfon qilghan bir radio anglighuchisi 1998‏-Yili 7‏-Ayning 3‏- Küni shixo türmiside yüz bergen bir weqeni xewer qilghan. Uning éytishiche, mezkur weqe jeryanida xitay saqchilirining sali muhemmet isimlik bir uyghur siyasiy mehbusni urup öltürüwetken iken(İltebir)

Xelqara kechürüm teshkilati xitayni wediside turmidi dep eyiblidi

2006.09.21

Xelqara kechürüm teshkilati‏ 21 ‏- Séntebir küni doklat élan qilip, xitayning kishilik hoquqni yaxshilash heqqide bergen wediside turmighanliqini qattiq eyiblidi.

Mezkur teshkilatning bildürüshiche, 2008 ‏- Yili béyjing olimpik tenheriket yighini échilishtin burun, xitayning kishilik hoquq xatiriside héchqandaq bir özgirish meydangha kelmigen.

Xitay dairiliri, olimpik tenterbiye yighini ötküzüsh salahiyitige ige bolush üchün, eng aldi bilen kishilik hoquqni yaxshilaydighanliqi heqqide dunya jamaetchilikige wede bergen idi.

Roytérs agéntliqi, xelqara kechürüm teshkilatining asiya rayonigha mesul muawin mudiri baburning sözini neqil keltürüp "eger axbarat muxbirliri bilen kishilik hoquq xadimliri, öz könglidikini bimalal ipadilelmise, türmilerdiki mehbuslar izchil qéyin qistaqqa élinsa we yaki xitay hökümiti izchil türde, jinayetchilerni mexpiy yosunda ölüm jazasi bilen öltürüsh qilmishini dawamlashtursa, kishilik hoquqni yaxshilash heqqide söz échishning héchqandaq ehmiyiti bolmaydu" dédi.

Xelqara kechürüm teshkilatining doklatida tekitlinishiche, gerche xitay hökümiti axbarat erkinlikige choqum kapalet qilidighanliqi toghrisida wede bergen bolsimu, emma ötken bir yil ichide xitay intérnét mushtiriliri we axbaratchilarning erkinlikini qattiq basturghan. Doklatta yene, xitayda nechche on minglighan kishining adil bolmighan sot hökümi bilen jazalinip, hetta ölüm jazasigha uchraydighanliqi bildürülgen.

Uyghur kishilik hoquq teshkilatliri, nöwette, xitayda kishilik hoquqi eng éghir depsende qiliniwatqanlarning uyghurlar ikenlikini bildürmekte. (Eqide) 

Mutexessisler: uyghurlar héchqachan térrorluq heriketliri bilen

shughullanghan emes

2006.09.06

11 ‏- Séntebir térrorluq weqesidin kéyin, uyghur élide sherqiy türkistan musteqilliq küchlirining térrorluq heriketlirini qanat yaydurghanliqini jakarlighan xitay hökümiti, emdi chetellik sodigerlerni bu rayongha meblegh sélishqa qiziqturush üchün, uyghur élide térrorchiliq heriketlirining mewjut emeslikini ispatlashqa tirishmaqta.

Xitayning uyghur aptonum rayongha bash qilip békitken partkom sékrétari wang léchüen 2 ‏- Séntebir küni ürümchide muxbirlargha bergen bayanatida "shinjang (Doğu Türkistan) térrorluq weqeliri yüz bérip turidighan jay emes, shinjang hazir tarixtiki eng yaxshi dewrni yashawatidu" dégen.

Uyghurlarning milli musteqilliq heriktini térrorluq herikiti dep eyibligen xitay hökümiti, xelqara térrorchiliq urushidin paydilinip, uyghurlarni, xelqara térrorluq heriketliri hemde osamabin ladin bilen alaqisi bar qilip körsitishke tirishqan idi. Biraq gherblik mutexessisler we siyasiy mulahizichiler, xitayning, uyghur élidiki térrorluq mesilisini 11 ‏- Séntebir weqesidin kéyin, tosattin otturigha kötürüp chiqqanliqini bildürmekte.

Bu heqte metbuatlarda öz qarashlirini otturigha qoyghan, ataqliq amérikiliq uyghur mutexessisi dru gladni ependi, uyghurlarning xelqara térrorluq heriketliri bilen alaqisi barliqini ispatlaydighan héchqandaq delil ispatning mewjut emeslikini éytti.

Xelqara kishilik hoquqni küzitish teshkilatining xongkongdiki tetqiqatchisinikolas bikolinmu, xitay hökümitining térrorluq heriketlerge zerbe bérish hujumidin paydilinip, uyghurlarni basturiwatqanliqini, xitayning nöwette uyghurlar üstide yürgüzüwatqan bésimining nahayiti éghir ikenlikini otturigha qoyup, hökümetning siyasitini tenqid qilghan herqandaq bir uyghurning térrorchi yaki bölgünchi dep qarilidighanliqini tekitlidi.

Undaqta uyghur aptonum rayongha igidarchiliq qiliwatqan wang léchüenning qarishida tuyuqsiz bir özgürüsh meydangha kélip, "shinjang térrorluq weqeliri yüz bérip turidighan jay emes" deydu.

Xitay we tajikistan herbiy qisimliri peyshenbe küni térrorluq

hujumlirigha taqabil turush üchün birleshme herbiy maniwér ötküzdi

2006.09.21

 Tajikistan mudapie ministirliqining bayanatchisi jemshid höseynofning bildürüshiche, tajikistanning paytexti düshenbe shehirige 200 kilométir uzaqliqtiki momirek herbiy rayonida élip bérilghan bu qétimqi herbiy maniwér tajikistan we xitay herbiy qisimliri otturisidiki hemkarliqini téximu kücheytish hemde térrorluq hujumlargha taqabil turush qabiliyitini östürüshni meqset qilidiken.

Uning éytishiche, üch kün dawam qilghan we shangxey hemkarliq teshkilati ramkisi ichide élip bérilghan bu qétimqi manéwirgha, tajikistan quruqluq we hawa armiye qisimliri hemde tajik alahide qisimliri qatnashqan.

Mutexessisler, xitay we rusiyining shangxey hemkarliq teshkilatigha eza döletler otturisidiki herbiy hemkarliqini kücheytish arqiliq, rayonda öz meqsetlirini emelge ashurushqa tirshiwatidu, déyishmekte. Ularning éytishiche, xitayning asasliq meqsiti uyghur musteqilchilirining ottura asiyadiki paaliyetlirining aldini élish, rusiyining asasliq nishani bolsa rayonda islamiy guruppilarning küchiyishning we ularning chéchen jengchilirige yardem bérishini tosashtin ibaret iken.

Xitay we rusiyining yene bir nishani bolsa, shangxey hemkarliq teshkilati arqiliq ottura asiyadiki herbiy, siyasiy we iqtisadiy nopuzini kücheytip, ottura asiyada amérikining tesir dairisining kéngiyishining aldini élish iken. (Qanat)